برلیناله در تاریخ ۱۲ فوریه ۲۰۲۶ درهای خود را میگشاید و بار دیگر نقش خود را بهعنوان یک لرزهنگار بحرانهای جهانی به اثبات میرساند. در کنار بخش رقابتی بینالمللی، امسال وضعیت بحرانی و پرتنش ایران بیش از پیش در کانون توجه قرار گرفته است. انتظار میرود نهتنها آثار سینمایی متعددی به موضوع تلاش برای آزادی بپردازند، بلکه پیامها و موضعگیریهای صریحی نیز بر روی فرش قرمز دیده شود.
برلینالهٔ امسال با نمایش جهانی فیلم افتتاحیهٔ «مردان خوب وجود ندارند» اثر کارگردان افغان، شهربانو سادات، از همان آغاز نشانهای روشن ارسال میکند و لحن جشنوارهای را تعیین میکند که همچون گذشته، بهطور جدی با تنشهای اجتماعی درگیر است. با توجه به شرایط ناآرام ایران، بُعد سیاسی جشنواره در سال جاری بهطور ویژهای محسوس خواهد بود. در طول برگزاری جشنواره، فیلمهای متعددی به نمایش درخواهند آمد که مبارزه برای آزادی و حقوق بشر را موضوع خود قرار دادهاند. در اینجا بررسی میشود که چگونه هنر سینما به صحنهای برای گفتوگوهای ضروری تبدیل میشود و کدام آثار در سال جاری قویترین پیامها و تأثیرات سیاسی را ارائه میدهند.
سینما در مرکز بحرانهای امروز دنیا
هفتادوششمین دوره جشنواره فیلم برلین (برلیناله) شامگاه پنجشنبه با رویکردی آشکارا سیاسی آغاز شد. برنامه امسال مجموعهای از فیلمها را دربر میگیرد که آشفتگیهای جهان معاصر ــ از سرکوب و شکافهای اجتماعی گرفته تا تهدید حقوق بشر ــ را بازتاب میدهند.
ریاست هیأت داوران بینالمللی بر عهده کارگردان برجسته آلمانی، ویم وندرس، است. مدیر جشنواره، تریشیا تاتل، در مراسم افتتاحیه تأکید کرد که دفاع از آزادی هنری امروز بیش از هر زمان دیگری ضروری است؛ بهویژه در فضایی که قطبیشدن سیاسی و فشارهای سرکوبگرانه رو به گسترشاند.
وزیر فرهنگ آلمان، ولفرام وایمر، نیز در بیانیهای با لحنی صریح گفت فیلمنامهها، دوربینها و پردههای سینما تنها ابزار هنری نیستند، بلکه سلاحهایی در مبارزه برای آزادی و کرامت انسانی بهشمار میآیند. او هشدار داد نباید اجازه داد مستبدان، چه در تهران و چه در کاراکاس، پیروز میدان شوند.
برگزاری این دوره در شرایطی صورت میگیرد که جهان با تنشهای فزایندهای روبهروست. سرکوب خونین اعتراضها در ایران و تهدیدهای گسترده علیه حقوق بشر، زمینهای سیاسی و سنگین به جشنواره امسال بخشیده است.
در مجموع ۲۷۷ فیلم طی ده روز جشنواره به نمایش درمیآید و ۲۲ اثر برای دریافت جایزه اصلی رقابت میکنند.
فیلم افتتاحیه، «مردان خوب وجود ندارند» اثر شهربانو سادات، روایتگر زندگی خبرنگاری تلویزیونی به نام نارو در کابل است که پس از جدایی از همسرش به این باور میرسد مردان خوبی وجود ندارند؛ اما یک مأموریت کاری نگاه او را دگرگون میکند. داستان فیلم در آستانه بازگشت طالبان به قدرت در سال ۲۰۲۱ میگذرد؛ تحولی که خود سادات را ناگزیر به ترک افغانستان کرد. او اکنون در هامبورگ زندگی میکند.
از جمله فیلمهای دیگر، فیلم رویا اثر مهناز محمدی، معلمی که به دلیل باورهای سیاسیاش در زندان اوین تهران زندانی شده است. انتخاب پیش روی او روشن است: اعتراف اجباری تلویزیونی یا ادامهی حبس در سلولی سهمترمربعی. با این حال، فیلم از روایت خطیِ کلاسیکِ زندان پرهیز میکند. گذشته و حال در هم میلغزند، مرز میان خواب و واقعیت محو میشود. رویا نه بر اساس منطق رخدادهای بیرونی، بلکه بر پایهی منطق حافظه، تروما و ادراک پیش میرود.
آنچه برلیناله امسال را متمایز میکند، نگاه آن به سینما نه بهعنوان گریز از واقعیت، بلکه بهمثابه مواجههای مستقیم با آن است. اینجا فیلمها صدای زمانهاند؛ گاه تلخ، گاه آزاردهنده، اما ضروری.
© Internationale Filmfestspiele Berlin 12.02.2026
منبع: https://www.berlinale.de/en/home.html
پوستر برلیناله ۲۰۲۴: © Internationale Filmfestspiele Berlin / Claudia Schramke, Berlin
عکس ها: ©Peyman.Tabarkhun
گزارش: © Peyman.Tabarkhun
