Close Menu
مجله تخصصی فینیکسمجله تخصصی فینیکس

    Subscribe to Updates

    Get the latest creative news from FooBar about art, design and business.

    What's Hot

    آه از آن هودی سفید | نگاهی به نمایش «تلنگر»، اثر برزو ارجمند و احسان کرمی

    وقتی یک سکانس می‌تواند سرنوشت یک سریال را تغییر دهد | به بهانه توقیف سریال یل

    شعرِ بقا در برزخِ تبعید: کالبدشکافی فرم، روان‌کاوی و تخیل رهایی‌بخش در «روباهی زیر ماه صورتی» (A Fox Under a Pink Moon) ساخته مهرداد اسکویی و ثریا اخلاقی

    Facebook X (Twitter) Instagram Telegram
    Instagram YouTube Telegram Facebook X (Twitter)
    مجله تخصصی فینیکسمجله تخصصی فینیکس
    • خانه
    • سینما
      1. نقد فیلم
      2. جشنواره‌ها
      3. یادداشت‌ها
      4. مصاحبه‌ها
      5. سریال
      6. مطالعات سینمایی
      7. فیلم سینمایی مستند
      8. ۱۰ فیلم برتر سال ۲۰۲۴
      9. همه مطالب

      اخلاقِ نگاه در ضیافت سرمایه: بازخوانی فرم و معنا در «عشقِ ممکن» (Possible Love – 2026) ساخته لی چانگ-دونگ

      ۱۹ آبان , ۱۴۰۵

      سالمندستیزی؛ نفرت از آینده خویشتن | خوانشی جامعه‌شناختی از فیلم «ملکه در دریا» (Queen at Sea – 2026) ساخته لنس همر

      ۱۸ آبان , ۱۴۰۵

      هاضمه‌ی دوران | یادداشتی بر دیگِر (Digger) ساخته‌ی الخاندرو گونزالز ایناریتو

      ۱۳ آبان , ۱۴۰۵

      سیاستِ تصویر در آینه سقوط اخلاقی؛ خوانشی انتقادی از «پرتوها و سایه‌ها» (The Rays and Shadows) ساخته خاویر ژیانوُلی

      ۱۲ آبان , ۱۴۰۵

      ویناله: «کنتس خون»؛ خون‌آشام زنانه

      ۷ آبان , ۱۴۰۵

      «مرز»؛ از عشق تا انتقام

      ۵ مهر , ۱۴۰۵

      گفت‌و‌گوی اختصاصی محمد عبدی با تونی سرویلو؛ «امیدوارم نقش‌هایم با هم متفاوت باشند»

      ۲۹ شهریور , ۱۴۰۵

      «نیاکان عزیز، بگذارید عبور کنیم»؛ لاو دیاز و مذهب

      ۲۸ شهریور , ۱۴۰۵

      «مینوتور»؛ تلخی‌های بی‌پایان زندگی

      ۱۸ آبان , ۱۴۰۵

      پنج نامه‌ی کوتاه به ترانه علیدوستی

      ۱۶ آبان , ۱۴۰۵

      تحلیل فیلم «تو به اینجا تعلق نداری» (فلورین شِربان، ۲۰۲۶): تجلی نوین آسیب‌های طبقاتی در سینمای اروپای شرقی

      ۱ آبان , ۱۴۰۵

      ردپای زمان، خاطره و وسوسه‌ی رفتن: کالبدشکافی فرمالیستی «نینا روزا» (Nina Roza – 2026)

      ۲۸ مهر , ۱۴۰۵

       دوربین شیئی است بدترکیب یا خداگونه؟ | گفت‌وگویی با راس مک‌الوی و پیوندی میان سه نسل

      ۷ آبان , ۱۴۰۵

      گفت‌و‌گوی اختصاصی محمد عبدی با تونی سرویلو؛ «امیدوارم نقش‌هایم با هم متفاوت باشند»

      ۲۹ شهریور , ۱۴۰۵

      آنچه بر زنان خواننده در ایران می‌گذرد، شر محض است | زن، زندگی، آزادی، راه بی‌بازگشت: هانا کامکار

      ۲۷ آذر , ۱۴۰۴

      گفت‌و‌گوی اختصاصی محمد عبدی با بلا تار؛ راز و رمز جهان سیاه و سفید 

      ۱۳ آذر , ۱۴۰۴

      وقتی یک سکانس می‌تواند سرنوشت یک سریال را تغییر دهد | به بهانه توقیف سریال یل

      ۲۷ آبان , ۱۴۰۵

      زنانی که نه قهرمان‌اند و نه قربانی | نگاهی به شخصیت‌های زن آثار آیدا پناهنده به بهانه‌ی شروع سریال «سرخ و سیاه» به نویسندگی و کارگردانی او

      ۸ آبان , ۱۴۰۵

      چه کسی حوا را شرور کرد؟ | بازخوانی زن، گناه و آزادی در سریال «شرق بهشت»

      ۳۰ مهر , ۱۴۰۵

      نفرین قابیل و رستاخیزِ لیلیت | کالبدشکافی روانکاوانه مینی‌سریال «شرق بهشت» (East of Eden – 2026) اثر زوئی کازان

      ۲۳ مهر , ۱۴۰۵

      سینمای تینتو براس؛ اروتیسم رهایی‌بخش یا پورنوگرافی و ابژه ساختن بدن زنانه

      ۱۷ آبان , ۱۴۰۵

      بنده‌ی خدا؛ روایت انزوا و خشونت از صفحه تا پرده

      ۱۰ آبان , ۱۴۰۵

      فلسفه انتظار در سینما | هایدگر و زمان به مثابه امکان

      ۲۶ مرداد , ۱۴۰۵

      سینما در دوراهی انسان و ماشین

      ۳ تیر , ۱۴۰۵

      شعرِ بقا در برزخِ تبعید: کالبدشکافی فرم، روان‌کاوی و تخیل رهایی‌بخش در «روباهی زیر ماه صورتی» (A Fox Under a Pink Moon) ساخته مهرداد اسکویی و ثریا اخلاقی

      ۲۶ آبان , ۱۴۰۵

      الگوریتم قصابی و مهندسی سکوت: کالبدشکافی فرم و حقیقت در مستند «نازا» (Naza – 2026)

      ۲۴ آبان , ۱۴۰۵

      نازا؛ دستور زبان کشتار | تأملی بر مستندی درباره زبان و سازوکارهای پنهان کشتار در غزه

      ۲۱ آبان , ۱۴۰۵

      پاتریشیو گوزمن؛ روایتگر حافظۀ خونین و زخمی یک ملت

      ۲۹ شهریور , ۱۴۰۵

      آه از آن هودی سفید | نگاهی به نمایش «تلنگر»، اثر برزو ارجمند و احسان کرمی

      ۲۷ آبان , ۱۴۰۵

      وقتی یک سکانس می‌تواند سرنوشت یک سریال را تغییر دهد | به بهانه توقیف سریال یل

      ۲۷ آبان , ۱۴۰۵

      شعرِ بقا در برزخِ تبعید: کالبدشکافی فرم، روان‌کاوی و تخیل رهایی‌بخش در «روباهی زیر ماه صورتی» (A Fox Under a Pink Moon) ساخته مهرداد اسکویی و ثریا اخلاقی

      ۲۶ آبان , ۱۴۰۵

      نگاهی به نمایش «آرزوهای کوچک»؛ میان تراژدی کودکی، موسیقی و امید به بازپس‌گیری زندگی

      ۲۵ آبان , ۱۴۰۵

      وقتی یک سکانس می‌تواند سرنوشت یک سریال را تغییر دهد | به بهانه توقیف سریال یل

      ۲۷ آبان , ۱۴۰۵

      شعرِ بقا در برزخِ تبعید: کالبدشکافی فرم، روان‌کاوی و تخیل رهایی‌بخش در «روباهی زیر ماه صورتی» (A Fox Under a Pink Moon) ساخته مهرداد اسکویی و ثریا اخلاقی

      ۲۶ آبان , ۱۴۰۵

      الگوریتم قصابی و مهندسی سکوت: کالبدشکافی فرم و حقیقت در مستند «نازا» (Naza – 2026)

      ۲۴ آبان , ۱۴۰۵

      مک کارتیسم، فساد مطبوعات، و دنیای نوآر در «بوی شیرین موفقیت» الکساندر مکندریک

      ۲۴ آبان , ۱۴۰۵
    • ادبیات
      1. نقد و نظریه ادبی
      2. تازه های نشر
      3. داستان
      4. گفت و گو
      5. همه مطالب

      آیا چیزی به اسم شاهنامه به نثر روان وجود دارد؟

      ۲۳ آبان , ۱۴۰۵

      راشومون؛ روایت‌هایی که از خودمان می‌سازیم | درباره‌ی اقتباس آکیرا کوروساوا از دو داستان آکوتاگاوا

      ۱۹ آبان , ۱۴۰۵

      گل سرخی روی تل تاپاله؛ درباره‌ی رمان خانواده‌ی پاسکوآل دوآرته

      ۱۶ آبان , ۱۴۰۵

      بنده‌ی خدا؛ روایت انزوا و خشونت از صفحه تا پرده

      ۱۰ آبان , ۱۴۰۵

      چشم برجک: وقتی رمان پلیسی وارد جهان ژاندارمری ایران می‌شود

      ۹ شهریور , ۱۴۰۵

      ایران و ایرانی از چشم روزنامه‌نگاران آمریکایی

      ۱۱ تیر , ۱۴۰۵

      جادوی روایتگری در رمان کوتاه «بدرودها» نوشته‌ی خوآن کارلوس اونتی

      ۱۶ مرداد , ۱۴۰۴

      بررسی فمنیستی رمان «گوگرد» نوشته‌ی عطیه عطارزاده

      ۱۰ خرداد , ۱۴۰۴

      کلید | داستان کوتاه از ایزاک بشویس سینگر (از مجموعه‌ی بهترین داستان‌های قرن بیستم به کوشش جان آپدایک)

      ۱۷ مهر , ۱۴۰۵

      پارک نیاوران | داستان کوتاه از بی‌تا ملکوتی

      ۲۲ مرداد , ۱۴۰۵

      «پناه بر ادبیات» | مقاله-قصه‌ای بر طاقت‌گری در زمانه‌ی سیاهی و واماندگی

      ۹ مرداد , ۱۴۰۵

      از کجا زنگ می‌زنم | داستان کوتاه از ریموند کارور

      ۲۷ تیر , ۱۴۰۵

      ایران و ایرانی از چشم روزنامه‌نگاران آمریکایی

      ۱۱ تیر , ۱۴۰۵

      جادویی از جنس واقعیت، حقیقتی از جنس تخیل

      ۲۰ اسفند , ۱۴۰۴

      گفتگو با مهدی گنجوی درباره تصحیح نسخۀ جدید کتاب «هزار و یکشب»

      ۲۴ شهریور , ۱۴۰۴

      اعتماد بین سینماگر و نویسنده از بین رفته است | گفتگو با شیوا ارسطویی

      ۲۴ اسفند , ۱۴۰۳

      آیا چیزی به اسم شاهنامه به نثر روان وجود دارد؟

      ۲۳ آبان , ۱۴۰۵

      راشومون؛ روایت‌هایی که از خودمان می‌سازیم | درباره‌ی اقتباس آکیرا کوروساوا از دو داستان آکوتاگاوا

      ۱۹ آبان , ۱۴۰۵

      گل سرخی روی تل تاپاله؛ درباره‌ی رمان خانواده‌ی پاسکوآل دوآرته

      ۱۶ آبان , ۱۴۰۵

      بنده‌ی خدا؛ روایت انزوا و خشونت از صفحه تا پرده

      ۱۰ آبان , ۱۴۰۵
    • تئاتر
      1. تاریخ نمایش
      2. گفت و گو
      3. نظریه تئاتر
      4. نمایش روی صحنه
      5. همه مطالب

      تئاتر با عشق آغاز می‌شود | نگاهی به حضور محمود دولت‌آبادی در تئاتر ایران

      ۲۱ تیر , ۱۴۰۴

      آنچه بر زنان خواننده در ایران می‌گذرد، شر محض است | زن، زندگی، آزادی، راه بی‌بازگشت: هانا کامکار

      ۲۷ آذر , ۱۴۰۴

      گفتگو با فرخ غفاری دربارۀ جشن هنر شیراز، تعزیه و تئاتر شرق و غرب

      ۲۸ آذر , ۱۴۰۳

      جایگاه بهرام بیضایی در تئاتر و سینمای مدرن در ایران

      ۱۰ دی , ۱۴۰۴

      جسارت در کشف قلمروهای تازه اجرایی در دو اجرای مهیار جوادی‌ها

      ۱۶ آذر , ۱۴۰۴

      فرانتس زاور کروتس، صدای مردم فلاکت‌زده و خاموش

      ۳ آذر , ۱۴۰۴

      جشن نور و شعر و سکون در دنیای نابغه‌ی تئاتر تجربی جهان | نگاهی کوتاه به دنیای تئاتری رابرت ویلسون

      ۲۶ مرداد , ۱۴۰۴

      آه از آن هودی سفید | نگاهی به نمایش «تلنگر»، اثر برزو ارجمند و احسان کرمی

      ۲۷ آبان , ۱۴۰۵

      نگاهی به نمایش «آرزوهای کوچک»؛ میان تراژدی کودکی، موسیقی و امید به بازپس‌گیری زندگی

      ۲۵ آبان , ۱۴۰۵

      «بایکوت»؛ وقتی هنر به جرم ایستادن در برابر جریان مسلط حذف می‌شود | نگاهی به کنسرت‌نمایش «بایکوت» به کارگردانی علی اصغری

      ۲۲ آبان , ۱۴۰۵

      مرگ در می‌زند؛ این بار در خانه یک ایرانی | نگاهی به نمایش «قبض روح» به کارگردانی علی احمدی

      ۱۴ آبان , ۱۴۰۵

      آه از آن هودی سفید | نگاهی به نمایش «تلنگر»، اثر برزو ارجمند و احسان کرمی

      ۲۷ آبان , ۱۴۰۵

      نگاهی به نمایش «آرزوهای کوچک»؛ میان تراژدی کودکی، موسیقی و امید به بازپس‌گیری زندگی

      ۲۵ آبان , ۱۴۰۵

      «بایکوت»؛ وقتی هنر به جرم ایستادن در برابر جریان مسلط حذف می‌شود | نگاهی به کنسرت‌نمایش «بایکوت» به کارگردانی علی اصغری

      ۲۲ آبان , ۱۴۰۵

      مرگ در می‌زند؛ این بار در خانه یک ایرانی | نگاهی به نمایش «قبض روح» به کارگردانی علی احمدی

      ۱۴ آبان , ۱۴۰۵
    • نقاشی
      1. آثار ماندگار
      2. گالری ها
      3. همه مطالب

      پیکاسو/ بیکن؛ دو غول قرن بیستم

      ۱۵ آبان , ۱۴۰۵

      سلیمان میناسیان و نقاشی با نور

      ۱۰ آبان , ۱۴۰۵

      دیوید هاکنی، هنرمند پیشگام بریتانیایی که با نقاشی‌های استخرها و پرتره‌هایش شهرت جهانی یافت، در ۸۸ سالگی درگذشت

      ۲۳ خرداد , ۱۴۰۵

      پیکاسو؛ از دل رقص تا نقاشی روی بوم

      ۴ مهر , ۱۴۰۴

      پیکاسو/ بیکن؛ دو غول قرن بیستم

      ۱۵ آبان , ۱۴۰۵

      آنیش کاپور؛ پتکی که بر سر ما فرود می‌آید

      ۱۶ مهر , ۱۴۰۵

      پیکاسو؛ از دل رقص تا نقاشی روی بوم

      ۴ مهر , ۱۴۰۴

      من لئونور فینی‌ هستم

      ۱۶ تیر , ۱۴۰۴

      پیکاسو/ بیکن؛ دو غول قرن بیستم

      ۱۵ آبان , ۱۴۰۵

      سلیمان میناسیان و نقاشی با نور

      ۱۰ آبان , ۱۴۰۵

      آنیش کاپور؛ پتکی که بر سر ما فرود می‌آید

      ۱۶ مهر , ۱۴۰۵

      دیوید هاکنی، هنرمند پیشگام بریتانیایی که با نقاشی‌های استخرها و پرتره‌هایش شهرت جهانی یافت، در ۸۸ سالگی درگذشت

      ۲۳ خرداد , ۱۴۰۵
    • موسیقی
      1. آلبوم های روز
      2. اجراها و کنسرت ها
      3. مرور آثار تاریخی
      4. همه مطالب

      کابوس‌ها به مثابه امتداد بیداری: سیزدهمین سوگنامه کاتاتونیا (Katatonia)

      ۲۸ مرداد , ۱۴۰۴

      در فاصله‌ای دور از زمین | تحلیل جامع آلبوم The Overview اثر استیون ویلسون

      ۱۷ فروردین , ۱۴۰۴

      گرمی ۲۰۲۵ | وقتی موسیقی زیر سایه انتقادات و مصالحه قرار می‌گیرد

      ۱۲ اسفند , ۱۴۰۳

      دریم تیتر و Parasomnia:  یک ادیسه‌ی صوتی در ناخودآگاه ما

      ۲ اسفند , ۱۴۰۳

      چه کسی از موسیقیِ هوش مصنوعی می‌ترسد؟

      ۳۰ شهریور , ۱۴۰۵

      پینا باوش؛ ۴۷ سال بعد

      ۲۲ فروردین , ۱۴۰۵

      شنبه‌ی مقدس (سبث)، شیطان‌پرستی و درخشش‌های انفرادی: ۱۰ اجرای برتر آزی آزبورن

      ۱ مرداد , ۱۴۰۴

      وودستاک: اعتراضی فراتر از زمین‌های گلی

      ۲۳ دی , ۱۴۰۳

      کیمیاگر و شاهزاده تاریکی: چگونه شارون آزبورن افسانه آزی را ساخت

      ۱۱ شهریور , ۱۴۰۴

      شنبه‌ی مقدس (سبث)، شیطان‌پرستی و درخشش‌های انفرادی: ۱۰ اجرای برتر آزی آزبورن

      ۱ مرداد , ۱۴۰۴

      چرا ما می­‌خواهیم باور کنیم که جیم موریسون هنوز زنده است؟

      ۱۸ فروردین , ۱۴۰۴

      زناکیس و موسیقی

      ۲۷ دی , ۱۴۰۳

      چه کسی از موسیقیِ هوش مصنوعی می‌ترسد؟

      ۳۰ شهریور , ۱۴۰۵

      به یاد آوردن، مهم‌ترین کنش تاریخی است | پدیده‌ی «تخریب خاطرات خوش»؛ به بهانه‌ی بازگشت محسن نامجو به ایران

      ۸ شهریور , ۱۴۰۵

      پینا باوش؛ ۴۷ سال بعد

      ۲۲ فروردین , ۱۴۰۵

      آنچه بر زنان خواننده در ایران می‌گذرد، شر محض است | زن، زندگی، آزادی، راه بی‌بازگشت: هانا کامکار

      ۲۷ آذر , ۱۴۰۴
    • معماری

      امر روزمره‌ی قدسی: استودیو جیبلی و آیینِ بازگشت به خانه | بخش دوم

      ۵ آبان , ۱۴۰۵

      امر روزمره‌ی قدسی: استودیو جیبلی و آیینِ بازگشت به خانه | بخش اول

      ۱۴ مهر , ۱۴۰۵

      کیوان خسروانی، هنرمندی که گذشته را به آینده دوخت

      ۲۲ شهریور , ۱۴۰۵

      معماری؛ تجربه‌ای با هفت حس

      ۱۷ شهریور , ۱۴۰۵

      مابین خطوط: تخیل شاعرانه و معماری‌ای که ما را تکان می‌دهد | بخش پایانی

      ۳ شهریور , ۱۴۰۵
    • اندیشه

      قدرت سرکوب و اراده آزادی؛ وقتی تاریخ از پایان سلطه می‌گوید

      ۱۱ آبان , ۱۴۰۵

      کیوان خسروانی، هنرمندی که گذشته را به آینده دوخت

      ۲۲ شهریور , ۱۴۰۵

      به یاد آوردن، مهم‌ترین کنش تاریخی است | پدیده‌ی «تخریب خاطرات خوش»؛ به بهانه‌ی بازگشت محسن نامجو به ایران

      ۸ شهریور , ۱۴۰۵

      خودمختاری؛ آنچه جامعه ایران بیش از هر زمان دیگری به آن نیاز دارد | نگاهی به اندیشه‌های کاستوریادیس

      ۱۲ مرداد , ۱۴۰۵

      شهر، پرسه، تخیل؛ تأملی بر «عشق در بعدازظهر»

      ۸ تیر , ۱۴۰۵
    • پرونده‌های ویژه
      1. پرونده شماره ۱
      2. پرونده شماره ۲
      3. پرونده شماره ۳
      4. پرونده شماره ۴
      5. پرونده شماره ۵
      6. همه مطالب

      دموکراسی در فضای شهری و انقلاب دیجیتال

      ۲۱ خرداد , ۱۳۹۹

      دیجیتال: آینده یک تحول

      ۱۲ خرداد , ۱۳۹۹

      رابطه‌ی ویدیوگیم و سینما؛ قرابت هنر هفت و هشت

      ۱۲ خرداد , ۱۳۹۹

      Videodrome و مونولوگ‌‌هایی برای بقا

      ۱۲ خرداد , ۱۳۹۹

      مسیح در سینما / نگاهی به فیلم مسیر سبز

      ۱۵ مرداد , ۱۳۹۹

      آیا واقعا جویس از مذهب دلسرد شد؟

      ۱۵ مرداد , ۱۳۹۹

      بالتازار / لحظه‌ی لمس درد در اتحاد با مسیح!

      ۱۵ مرداد , ۱۳۹۹

      آخرین وسوسه شریدر

      ۱۵ مرداد , ۱۳۹۹

      هنرمند و پدیده‌ی سینمای سیاسی-هنر انقلابی

      ۱۲ مهر , ۱۳۹۹

      پایان سینما: گدار و سیاست رادیکال

      ۱۲ مهر , ۱۳۹۹

      گاوراس و خوانش راسیونالیستی ایدئولوژی

      ۱۲ مهر , ۱۳۹۹

      انقلاب به مثابه هیچ / بررسی فیلم باشگاه مبارزه

      ۱۲ مهر , ۱۳۹۹

      پورن‌مدرنیسم: الیگارشی تجاوز

      ۲۱ بهمن , ۱۳۹۹

      بازنمایی تجاوز در سینمای آمریکا

      ۲۱ بهمن , ۱۳۹۹

      تصویر تجاوز در سینمای جریان اصلی

      ۲۱ بهمن , ۱۳۹۹

      آیا آزارگری جنسی پایانی خواهد داشت؟

      ۲۱ بهمن , ۱۳۹۹

      سیاست‌های سینما و جشنواره‌های ایرانی

      ۳۱ تیر , ۱۴۰۰

      خدمت و خیانت جشنواره‌ها

      ۳۱ تیر , ۱۴۰۰

      اوج و حضیض در یک ژانر / فیلم کوتاه ایرانی در جشنواره‌های خارجی

      ۳۱ تیر , ۱۴۰۰

      درباره حضور فیلم‌های محمد رسول اف در جشنواره‌های خارجی

      ۳۱ تیر , ۱۴۰۰

      سیاست‌های سینما و جشنواره‌های ایرانی

      ۳۱ تیر , ۱۴۰۰

      اوج و حضیض در یک ژانر / فیلم کوتاه ایرانی در جشنواره‌های خارجی

      ۳۱ تیر , ۱۴۰۰

      درباره حضور فیلم‌های محمد رسول اف در جشنواره‌های خارجی

      ۳۱ تیر , ۱۴۰۰

      ناشاد در غربت و وطن / جعفر پناهی و حضور در جشنواره‌های جهانی

      ۳۱ تیر , ۱۴۰۰
    • ستون آزاد

      مرز میان «آرمان‌گرایی شخصی» و «تعدی به زیست‌جهان دیگری»

      ۱۳ خرداد , ۱۴۰۵

      «هر دم گویی به سنگ منجلیقم می‌کوبند»

      ۲۲ بهمن , ۱۴۰۴

      پیتر واتکینز و سینمای مقاومت

      ۱۹ آبان , ۱۴۰۴

      اعترافات آرتیست ریدر

      ۸ مهر , ۱۴۰۴

      آرتیست ریدر و نبرد حماسی آبادان

      ۳۱ شهریور , ۱۴۰۴
    • گفتگو

      ساندنس ۲۰۲۵ | درخشش فیلم‌های ایرانی «راه‌های دور» و «چیزهایی که می‌کُشی»

      ۱۳ بهمن , ۱۴۰۳

      روشنفکران ایرانی با دفاع از «قیصر» به سینمای ایران ضربه زدند / گفتگو با آربی اوانسیان (بخش دوم)

      ۲۸ شهریور , ۱۴۰۳

      علی صمدی احدی و ساخت هفت روز: یک گفتگو

      ۲۱ شهریور , ۱۴۰۳

      «سیاوش در تخت جمشید» شبیه هیچ فیلم دیگری نیست / گفتگو با آربی اُوانسیان (بخش اول)

      ۱۴ شهریور , ۱۴۰۳

      مصاحبه اختصاصی با جهانگیر کوثری، کارگردان فیلم «من فروغ هستم» در جشنواره فیلم کوروش

      ۲۸ مرداد , ۱۴۰۳
    • درباره ما
    مجله تخصصی فینیکسمجله تخصصی فینیکس
    نقد و نظریه ادبی ادبیات

    سیلی بی‌حکمتِ خدا؛ درباره‌ی رمان «ایوب» نوشته‌ی یوزف روت

    محمدرضا صالحیمحمدرضا صالحی۱۱ مهر , ۱۴۰۵
    اشتراک گذاری Email Telegram WhatsApp
    رمان «ایوب» یوزف روت
    اشتراک گذاری
    Email Telegram WhatsApp

    سال ۱۷۷۵ میلادی است. هنوز تا تولد یوزف روت صدوبیست سال، تا آشویتس تقریباً صدوهفتاد سال و تا کشته و زخمی و سرکوب هزاران ایرانی در خیابان و بعد هم جنگ و بمباران مدرسه‌ی میناب دویست‌وپنجاه‌‎ویک سال مانده است. در پایتخت پرتقال هستیم: لیسبون. خداوند دارد به دعای مطیع‌ترین و سرسخت‌ترین بندگانش در کلیسا گوش می‌دهد؛ یا حداقل دعاخوان‌ها چنین گمان می‌کنند. آن‌ها اگر به‌اندازه‌ی «مندل سینگر»، شخصیت اصلی رمان «ایوب» یوزف روت، مؤمن نباشند، کمتر از او هم نیستند. و ناگهان خداوند می‌گوید زمین بلرزد و می‌لرزد. همانطور که در قرآن، دقیقاً بعد از «به‌نام خداوند بخشنده‌ی مهربان» می‌گوید: «إِذَا زُلْزِلَتِ الْأَرْضُ زِلْزَالَهَا/ وَأَخْرَجَتِ الْأَرْضُ أَثْقَالَهَا/ وَقَالَ الْإِنْسَانُ مَا لَهَا». آتش‌سوزی و سونامی زندگی مردم لیسبون و اطراف را به‌هم می‌زند. سقف کلیسا فرو می‌ریزد. سقف خانه‌ها و بازارها فرو می‌ریزد. ستون‌های زمین بی‌امان می‌لرزند و ۶۰ هزار نفر در اثر این «شرّ طبیعی» جان خود را از دست می‌دهند.

    پس‌لرزه‌های این زلزله مشتاق‌ترین و درخشان‌ترین اذهان آن دوران را لرزاند. استدلال‌ها شروع شدند. از کانت تا دیگران سعی کردند این واقعه را توضیح دهند. جواب‌ها هم متنوع بود. عده‌ای تلاش کردند تمرکز را از روی خالق برداشته، روی مخلوق بگذراند و خسارات را برای دفعات بعدی به حداقل برسانند. به‌نظر ایشان علم می‌توانست پدیده‌های جهان را بهتر توضیح دهد و از آسیب‌های شرّ جلوگیری کند. آن‌‎ها هنوز با آشویتس، خیابان‌های تهران و مدرسه‌ی میناب خیلی فاصله داشتند و نمی‌دانستند که همین علم افسارگسیخته‌ی بدونِ اخلاقِ کارامازوفی می‌تواند شرّ عظیم‌تری تولید کند. همین است که می‌گویند زلزله‌ی لیسبون شروع امر مدرن است و آشویتس پایانِ آن. در همان موقع عده‌ای نیز تلاش کردند بگویند وجود شرّ با وجودِ خداوندی عادل و توانا سازگاری ندارد و خداوند را دادگاهی کردند و استدلال کردند که اگر این خداوند عادل و توانا می‌تواند جلو این شر را بگیرد ولی نمی‌گیرد، پس ناخیرخواه است. اگر می‌خواهد بگیرد ولی نمی‌تواند، پس ناتوان است. عده‌ای نیز تلاش کردند وکیل‌وار در این دادگاه از خداوند «دفاع» کنند. ولی آیا جهان، آن‌طور که لایب‌نیتس ادعا می‌کرد واقعاً «در بهترین حالت خود قرار دارد و روزی علم قرار است که اتفاقاً به انسان توانایی‌های خالق را و محدودیت‌های مخلوق را نشان دهد»؟ از طرف دیگر آیا ثنویت نمی‌تواند وجود این شر را بهتر از توحید توجیه کند؟ در نگاه ثنوی دست‌کم می‌توانیم بگوییم نیروی «اهریمن» گاهی به نیروی «اهوره‌مزدا» می‌چربد و کارهای شرورانه می‌کند. همان‌طور که می‌بینیم استدلال‌های این حوزه فقط مربوط به دنیای غرب نیست. شاید بد نباشد سری هم به ایران خودمان بزنیم و بعد برویم سراغ «ایوب‌ها» و این دنیاها را به هم ربط دهیم.

    غزالی در کیمیای سعادت از فیلتر نگاه اشعری خود به جهان نگاه می‌کند و می‌نویسد: «عالم و هرچه در عالم است همه آفریده‌ی وی است و هرچه آفرید چنان آفرید که از آن بهتر و نیکوتر نباشد… هرچه آفرید به عدل و حکمت آفرید و تمام آفرید. چنان آفرید که می‌بایست. و اگر به‌کمال‌تر از این ممکن بودی و نیافریدی، از عَجز بودی یا از بُخل و این هر دو صفت بر وی محال است. پس هرچه آفرید از رنج و بیماری و درویشی و جهل و عجز، همه عدل است. و ظلم از او ممکن نیست». و این همان نگاه لایب‌نیتس است مبنی بر اینکه ممکن نیست جهانِ ما بهتر و نیکوتر از حالت فعلی خودش باشد. البته در ایران، تا جایی که اطلاع دارم، وُلتری نداشته‌ایم که این گزاره را با رمان «کاندید» خود به‌سخره بگیرد.

    شخصیت دیگر قاضی عضدایجی (قرن هشتم و مقارن با حافظ شیرازی) است. نگاه او اندکی متفاوت‌تر است. مرور گفته‌های او، که بی‌تناسب با نگاه مؤلفِ رمان ایوب هم نیست، می‌تواند مفید باشد. او با خوش‌بینی می‌گوید: «اگرچه فی‌المثل بیماری فراوان است، ولی تندرستی فراوان‌تر است و اگر رنج زیاد است، راحت یا لذت از آن بیشتر است… آنچه شر محض باشد یا شر در وجودش بر خیر بچربد یا مساوی باشد، وجود ندارد» و استدلالش در نهایت به این می‌انجامد که در هر شرّی، خیری هم نهفته است. مثلاً درست است که سیل را می‌توان شرّ تلقی کرد، ولی طبیعتاً بارش فراوان باران خیرهای بسیاری هم دارد. مثلاً همین سیل باعث شده بشر به فکر سدسازی و غیره بیفتد. آیا بیماری شخصیت «مِنحَیم» در رماناز این‌دسته «شرهای خیرآفرین» است؟ آیا روت می‌خواهد همین نتیجه را بگیرد که غزالی در جای دیگری از کیمیای سعادت گرفته است: «]و اگر[ اندیشه کنند که ]آفرینش الهی[ بهتر از این می‌باید، خطا کنند و از سِرّ حکمت و مصلحت آن غافل باشند. مَثَلِ ایشان چون نابینائی بود که در سرائی شود و هر قماشی بر جای خویش نهاده باشد و وی نبیند. چون بر آن‌جا می‌افتد گوید که “این چرا بر راه نهاده‌اند؟” و آن خود بر راه نباشد، لکن وی خود راه نبیند». آیا مَثَلِ مندل سینگر هم مثلِ شخصیت همین داستانک غزالی است که چون نابیناست، نمی‌داند آنچه جلو رویش است نه مانع راهش، بلکه دقیقاً سر جای خودش است و این خودِ اوست که در مسیر اشتباه است؟ یا به بیان صریح‌تر، آیا خداوند حواسش به مخلوقاتش هست و اگر شرّی هم می‌رساند در جهت خیری بزرگ‌تر است؟ آیا اساساً می‌توان ظهور دوباره‌ی «منحیم» در رمان روت را «معجزه» دانست؟ آیا این هم ریشخند دیگر خداوندی بر بنده‌ی ابلهش نیست؟

    به‌نظرم رندانه‌ترین و ظریف‌ترین نگاهی که به مسئله‌ی شرّ در ادبیات فارسی شده است، این تک‌بیت دوپهلو و دومعنای حافظ است: «پیرِ ما گفت خطا بر قلمِ صنع نرفت/ آفرین بر نظرِ پاکِ خطاپوشش باد»

    طنز بی‌نظیر حافظ و هوشمندی او در انتخاب و چینش کلماتش مانع از این می‌شود که بتوانیم با قطعیت به این پرسش‌ها پاسخ دهیم که آیا واقعاً خطایی در آفرینش الهی وجود ندارد و حق با «پیرِ ما» است؟ یا «پیرِ ما» با نظرش، حجابی بر خطای موجود در آفرینش و شر کشیده است؟ این همان سؤالی است که در رمان «ایوب» یوزف روت و خیلی قبل‌تر از همه‌ی این روایت‌ها، در «ایوب» عهد عتیق با آن روبه‌رو می‌شویم. در ایوبِ عهد عتیق، بر خلاف روایات اسلامی، با «صبر» کاری نیست. کار با نوعی شر‌ط‌بندیِ حقیقتاً شریرانه شروع می‌شود. خداوند نشسته در بارگاه کبریایی خود که شیطان آزادانه و رها و رندانه در آن قدم می‌زند و با خداوند بر سر پرهیزکاری ایوب، «مردی به‌سامان و پارسا، خداترس و تن باززننده از بدی»، شرط‌بندی می‌کند. خداوند به شیطان می‌گوید که می‌تواند به‌شرط زنده نگاه داشتن خود ایوب، او را هر امتحانی که دوست دارد بکند. و شیطان با «عاملیت» دست‌به‌کار می‌شود و بقیه‌ی ماجرا. قاسم هاشمی‌نژاد در مقدمه‌ی «کتاب ایّوب» می‌گوید در هیچ روایتی از عهد عتیق خداوند تا این حد انسانی و انسان تا این حد الهی نشده است. مسئله در این روایت -بر خلاف نگاه اسلامی- بر سر «صبر» نیست؛ بر سر «شر» است و عدل. در روایت عهد عتیق پس از اینکه ایوب تمام رنج‌های تحمیل‌شده را، و تمام تیززبانی‌های دوستانش را -که معتقدند کار خداوند عین عدالت است و لابد ایوب گناهی کرده که این بلاها سرش آمده- تحمل می‌کند، خداوند شخصاً وارد می‌شود و «معجزه» می‌کند. هرچه از ایوب گرفته شده به او پس داده می‌شود و مُهر خاموشی بر لبان ایوب و دوستانش زده می‌شود. دوستان مندل سینگر نیز معتقدند دلیل این بلاها تنها گذاشتن «مِنحَیم» در روسیه است. از نظر روت آن‌ها تفاوتی با دوست‌های ابله ایوب، «اِلیفز و بیلدَد و صوفَر» ندارد.

    اما مهم‌ترین تشابه رمانِ روت با روایت عهد عتیق نه در ساختار است و نه در تشابه اسمی‌شان؛ بلکه در تأویل‌پذیری‌شان است. هر دو روایت در ظاهر نوعی دعوت محافظه‌کارانه دارند به اعتماد به مشیت الهی. اما هر دو روایت را می‌توان دگرگونه خواند و تأویل کرد و به پرسش گرفت. همواره این سؤال بزرگ می‌تواند مطرح ‌شود که: «آیا ایوب/مندل سزاوار این‌همه عذاب بود؟» از اندیشه‌های خود مؤلف هم می‌توان سؤالاتی پرسید. آیا داستایفسکی دهه‌ها قبل‌تر از روت، «مدرن‌تر» و زمینی‌تر از او نبود؟ درباره‌ی فصلی از رمان «برادران کارامازوف» حرف می‌زنم که شخصیت «آلیوشا» مشتاقانه انتظار معجزه از سمت پروردگار دارد و درنهایت، معجزه‌ای رخ نمی‌دهد و جسدِ «پدر زوسیما» می‌گندد و بو می‌گیرد و ایمان او متزلزل می‌شود؟ آیا شخصیت دبوره در رمان «ایوب»، شب قبل از مهاجرت به امریکا، هنگامی که شمع‌به‌دست به سراغ منحیم می‌رود تا معجزه را ببیند و نمی‌بیند، چهار ستون بدن ما بیشتر از هنگامی نمی‌لرزد که سروکله‌ی منحیم –کاملاً سالم و سرحال- در انتهای رمان پیدا می‌شود؟

    البته در رمان صداهای دیگری نیز به‌وضوح شنیده می‌شود و ارزش کار روت همین است. به‌یاد می‌آورم که شخصیت‌های «شمریا» و «یونس» در صحنه‌ای از رمان در قطار نشسته‌اند. اولی از جنگ فراری است (ولی درنهایت در جنگ برای کشوری دیگر می‌میرد) و دومی عاشق جنگ و ارتش است (و درنهایت سه جنگ می‌بیند و باز زنده می‌ماند). یونس دیالوگ بسیار مهمی به شمریا می‌گوید: «من می‌خواهم دهاتی باشم». معنی ضمنی این دیالوگ این است که او نمی‌خواهد مانند پدر عامی و خشکه‌مذهب و ساده‌لوحش باشد. ترجمه‌ی دیگر این حرف یونس این است که «من می‌خواهم زندگی کنم. با تنم». درنهایت تک‌تک فرزندان مندل «دهاتی» می‌شوند؛ البته نه در معنای قاموسی‌اش. هیچ‌کدام شبیه پدرشان نمی‌شوند و راه خودشان را می‌روند. حتی منحیم که بیشترین شباهت را با پدرش دارد نیز با او متفاوت است. او به ارتش نمی‌پیوندد و اسب‌بازی نمی‌کند (مانند یونس). او به‌دنبال پول و پیشرفت نمی‌افتد (مانند شمریا/سم). او در رابطه‌ی جنسی و تنانه‌ی صرف افراط نمی‌کند (مانند خواهر عصیانگرش میریام). با این حال رستگار می‌شود. ابتدا علم پزشکی او را درمان می‌کند و بعد هنر و موسیقی او را رستگار و او بازمی‌گردد به آغوش پدر و خود عامل رستگاری دیگری می‌شود.

    درنهایت به‌نظرم با اینکه ته‌رنگی از تلاش برای احیای اخلاق دینی در رمان دیده می‌شود، نمی‌توان «ایوب» را رمانی آشکارا در جهت تبلیغات دینی و توجیه شرّ دانست. حداقل منحیم، قهرمان حقیقی رمان، برعکس پدرش دین را تبدیل به آبی راکد نمی‌کند که همه‌چیز داخلش گندیده. خود مندل هم زمانی آزادی واقعی را حس می‌کند که «عصیان» می‌کند. او در برابر یهوه می‌ایستد و معتقد است که هیچ گناهی نکرده که سزاوار چنین عقوبتی باشد. درست است که در ادامه از او انسانیت‌زدایی می‌شود و با او مانند یک موجود اضافی و ترحم‌برانگیز و حتی منفور رفتار می‌شود، اما او در اوج شکستگی‌، تمامیت انسانی خود را بالأخره باز می‌یابد. و همین‌جاست که سروکله‌ی منحیم هم پیدا می‌شود و نوعی تجدید رابطه بین مندل و یهوه نیز شکل می‌گیرد و تثلیث مسیحی پدر، پسر، روح‌القدس کامل می‌شود. این رابطه‌ی جدید نه از سر «ترس»، بلکه رابطه‌ای مبتنی بر «عشق» است. حالا مندل از این پروردگار «نمی‌ترسد» و عرقچینش را هرموقع دلش بخواهد برمی‌دارد تا آفتاب بر سرش بتابد. بنابراین یک تأویل از رمان می‌تواند این باشد که معجزه‌ای که روت از آن حرف می‌زند، معجزه‌ی عشق است و علم و موسیقی و هنر؛ و البته مقدار بسیار زیادی خوش‌شانسی بعد از بدبیاری‌های فراوان و کمی اعتقاد به اینکه سیلی خداوند به بندگانش احتمالاً چندان هم بی‌حکمت نیست!

    داستان کتاب رمان
    اشتراک Email Telegram WhatsApp Copy Link
    مقاله قبلی«اتاق‌های پشتی»؛ ترس‌های ناشناخته انسان
    مقاله بعدی قانون‌گریزی و تقدیس خشونت | نگاهی به فیلم «شهروند مستقل» (Sovereign) ساختۀ کریستین سویگال
    محمدرضا صالحی

    مطالب مرتبط

    آیا چیزی به اسم شاهنامه به نثر روان وجود دارد؟

    محمدرضا صالحی

    راشومون؛ روایت‌هایی که از خودمان می‌سازیم | درباره‌ی اقتباس آکیرا کوروساوا از دو داستان آکوتاگاوا

    پریسا جوانفر

    گل سرخی روی تل تاپاله؛ درباره‌ی رمان خانواده‌ی پاسکوآل دوآرته

    محمدرضا صالحی
    نظرتان را به اشتراک بگذارید

    Comments are closed.

    پیشنهاد سردبیر

    شکستن بت بزرگ | یادداشتی بر فیلم پیرپسر به کارگردانی اکتای براهنی

    دنیای نوآرگونه مسعود کیمیایی | تحلیل مولفه‌های تماتیک و بصری نوآر در سینمای جنایی کیمیایی

    مستند «ترانه» پگاه آهنگرانی: معرفی، واکنش‌ها و تحلیل

    ما را همراهی کنید
    • YouTube
    • Instagram
    • Telegram
    • Facebook
    • Twitter
    پربازدیدترین ها
    Demo
    پربازدیدترین‌ها

    آه از آن هودی سفید | نگاهی به نمایش «تلنگر»، اثر برزو ارجمند و احسان کرمی

    وقتی یک سکانس می‌تواند سرنوشت یک سریال را تغییر دهد | به بهانه توقیف سریال یل

    شعرِ بقا در برزخِ تبعید: کالبدشکافی فرم، روان‌کاوی و تخیل رهایی‌بخش در «روباهی زیر ماه صورتی» (A Fox Under a Pink Moon) ساخته مهرداد اسکویی و ثریا اخلاقی

    پیشنهاد سردبیر

    شکستن بت بزرگ | یادداشتی بر فیلم پیرپسر به کارگردانی اکتای براهنی

    امیرمهدی عسلی

    آن سوی فینچر / درباره فیلم Mank (منک)

    امین نور

    انقلاب به مثابه هیچ / بررسی فیلم باشگاه مبارزه

    پویا جنانی

    مجله تخصصی فینیکس در راستای ایجاد فضایی کاملا آزاد در بیان نظرات، از نویسنده‌ها و افراد حرفه‌ای و شناخته‌شده در زمینه‌های تخصصیِ سینما، ادبیات، اندیشه، نقاشی، تئاتر، معماری و شهرسازی شکل گرفته است.
    این وبسایت وابسته به مرکز فرهنگی هنری فینیکس واقع در تورنتو کانادا است. لازم به ذکر است که موضع‌گیری‌های نویسندگان کاملاً شخصی است و فینیکس مسئولیتی در قبال مواضع ندارد.
    حقوق کلیه مطالب برای مجله فرهنگی – هنری فینیکس محفوظ است. نقل مطالب با ذکر منبع بلامانع است.

    10 Center Ave, Unit A Second Floor, North York M2M 2L3
    • Home

    Type above and press Enter to search. Press Esc to cancel.