شصت و هفتمین دوره جشنواره جهانی تسالونیکی با فیلم مینوتور ساخته درخشان آندرهی زویاگینستف افتتاح شد؛ یکی از بهترین فیلمهای امسال که ادامهای است بر جهان این فیلمساز مولف با مایهها و دنیای خاص خود که اینجا در ادامه دنیای قبلی به بهترین نحو تماشاگر خاص را با خود درگیر میکند؛ جایی که فیلمساز این قدرت را دارد که با گرفتن دست تماشاگر او را به درون هزارتویی تاریک، پیچیده و چند بعدی هدایت کند که در آن، فضای سنگین اثر تا به بیرون از تالار سینما گسترش مییابد و ذهن تماشاگرش را برای مدتها مشغول میکند.
همه چیز از یک جهان ظاهراً امن و راحت آغاز میشود جایی که یک خانواده در خانهای زیبا در کنار هم زندگی میکنند. از همین جا فیلم به سه مایه اصلی جهان زویاگینستف پیوند میخورد: خانواده، قدرت و فساد. هر سه این مایهها اینجا در دل هم پیش میروند و ما را وارد دنیای غریبی میکنند که مشابه آن را تنها در آثار دیگر همین فیلمساز- از لویاتان تا بیعشق- میتوان جستوجو کرد.
بچه و مشکلات مربوط به او، اینجا هم نقش مهمی دارد، اما فیلم از روی پسر به دل والدین زوم میکند تا زمان حال معاصر را در پیوند با چیزی که بچه به ارث خواهد برد، ترسیم کند. فضای جنگ و تهاجم نظامی روسیه به اوکراین، همه چیز این شهر کوچک را تحتتأثیر خود درآورده و بحران درون این خانواده، جدای از بحران عظیم بیرونی نیست، گویی که این مرد، به عنوان رئیس یک شرکت بزرگ، که حالا آشکارا با مینوتور اساطیری پیوند دارد- موجودی نیمه انسان و نیمه گاو در اساطیر یونان که نماد قدرت خشن است و موجودی منزوی- گویی جدای از قدرت سردرمداران روسیه و رفتار خشن و تهاجمی آنها و منزوی شدنشان در جهان نیست. فیلم اما به هیچ وجه قصد ارائه بیانیه سیاسی و تبلیغاتی را ندارد، برعکس به شکلی بسیار ظریف تنها در حال روایت یک موقعیت در یک خانواده است که خواهناخواه با موقعیت یک کشور یکی میشود. گویاترین صحنه در این باره زمانی است که مرد پس از انجام قتل، به جلوی یک قطار نظامی با انبوهی تانک و وسایل زرهی عازم جنگ میرسد و در پشت او یک اتوموبیل پلیس میایستد: موقعیتی نمادین از وضعیت او در قبال دو قتل مستقیم و غیرمستقیم: یکی قتل عکاس که با حضور پلیس موکد میشود و دیگری به مسلخ فرستادن تنها شاهد ماجرا با اعزام اجباری او به جنگ که در قطار روبروی او به سمت جنگ متجلی میشود؛ هر دو هم کماکان در ارتباط با مینوتور، برگرفته از قدرت خشن، حسادت و انزوای درونی این شخص.
فیلمساز اما در روایت این جهان هیچ عجلهای ندارد. دوربین بسیار آرام و با طمأنینه ناظر شخصیتهاست و روند رخ دادن ماجراها بسیار کند پیش میرود، گویی فیلمساز عامدانه از تماشاگرش میخواهد جهان شلوغ اطرافش را کنار بگذارد و آرام و باحوصله به تماشای جهان دیگری بنشیند که قرابتی با جهان پرجنب و جوش شبکههای اجتماعی یا فیلمهای هالیوودی ندارد. برای همین است که برای نمایش گذر زمان، پس از در آغوش غلتیدن دو بدن برهنه عکاس و گالینا، دوربین به آرامی تمام خانه را دور میزند تا باز به روی همان بدنهای عاشق بازگردد. بعدتر نگاه کردن مرد به همین تخت – و ایستادن او درست در جای دوربین- به جنون او و اقدامش به قتل میرسد که تقابل دو دنیا را روایت میکند. فیلم اصلاً و اساساً درباره تقابل دنیای یک زن و مرد است که بی هیچ دلیلی در کنار هم زندگی میکنند و فرزندی هم دارند. مرد اما با اتصال به حلقه قدرت، میخواهد – و به طرز تلخی موفق میشود- این رابطه از بین رفته را کماکان ادامه دهد. تلخی جهان فیلم از همین جا شکل میگیرد: این که قرار نیست همه چیز به خوبی و خوشی حل شود. نماهای انتهایی فیلم با ابرهایی تیره و تار که پسر خانواده از آنها فیلم میگیرد، خبر از تلخیهایی میدهد که پایانی برای آن قابل تصور نیست.


