نقدی بر «خاطرات یک پنجره» برنده خرس شیشهای برای بهترین فیلم کوتاه توسط هیئت داوران جوان و همچنین تقدیر ویژه توسط هیئت داوران بینالمللی در بخش نسل ۱۴ پلاس
در بخش نسل ۱۴ پلاس از هفتاد و ششمین دوره جشنواره فیلم برلین، اثری ۱۹ دقیقهای تحسین همگان را برانگیخت: «خاطرات پنجره» ساخته مشترک مهرانه سلیمیان و امین پاکپرور. این فیلم از جایی آغاز میشود که گزارشهای رسمی به پایان میرسند؛ پشت پردهها و شیشه خودروها در شهری که در وضعیت استثنایی به سر میبرد.
نمایش فیلم خاطرات یک پنجره اثر مهرانه سلیمیان و امین پاکپرور در جشنواره بینالمللی فیلم برلین، همزمان با تداوم بحثها دربارهی سرکوب، حق ثبت تصویر و مسئولیت سینما در مواجهه با خشونت دولتی صورت میگیرد. در چنین فضایی، این فیلم کوتاه مستند بیش از آنکه گزارشی مستقیم از اعتراضات باشد، تأملی است دربارهی امکان و محدودیتِ شاهد بودن.
فیلم از مجموعهای از تصاویر آماتوری شکل میگیرد؛ ویدئوهایی که شهروندان ایرانی در جریان اعتراضات از پشت پنجرهها، داخل خودروها و در فاصلهای ناگزیر ثبت کردهاند. همین فاصله ـ میان امنیت و خطر، میان دیدن و دخالت ـ به هستهی مفهومی فیلم بدل میشود. خاطرات یک پنجره به خیابان نمیرود و ادعای بازنمایی کامل یک جنبش را ندارد؛ بلکه بر لحظهای مکث میکند که در آن، نگاه کردن خود به مسئلهای اخلاقی تبدیل میشود.
در واقع این مستند به وقایع پس از سرکوب اعتراضات خیابانی در ایران میپردازد. گروهی از دانشجویان و شهروندان عادی، مستندسازی ناآرامیها را از زاویهای محدود اما ایمن آغاز میکنند: از پشت پنجرههای خانهها و خودروهایشان. از دل این تلاش جمعی، یک «آرشیو جایگزین» متولد میشود که روایتهای رسمی از رویدادها را به شکلی فعالانه به چالش میکشد.
انتخاب بصری ویدیوهای عمودی در این فیلم بسیار هوشمندانه است؛ کادرهای باریک تصویر، بازتابدهنده نگاه فیزیکی محدودِ شاهدانی است که تنها میتوانند تکههایی از جنبش جاری در خیابان را ثبت کنند. این تکنیک، فضای خصوصی و بهظاهر امن پشت پنجره را به یک بستر سیاسی و عمومی پیوند میزند.
هسته عاطفی فیلم حول محور یک دانشجوی سینما شکل میگیرد که پس از کشته شدن زنی در جریان اعتراضات، شروع به نوشتن نامههایی خطاب به او میکند، نامهای علیه فراموشی. در میان این سطور، تجربیات شخصی او با ویدیوهای لرزان و گمنامی که در فضای مجازی به اشتراک گذاشته شدهاند، در هم میآمیزند. این دیالوگ با یک جانباخته، پرسشی بنیادین را مطرح میکند: «آیا یک انقلاب میتواند از پشت یک پنجره آغاز شود؟».
بازتاب در نگاه داوران
تأثیرگذاری این فیلم در بیانیههای پراحساس هیئتهای داوران به خوبی مشهود است. هیئت داوران جوان بخش نسل ۱۴ پلاس بر دوگانگی این اثر تأکید داشتند: این فیلم کوتاه با ترکیبی از «خشونت عریان و زیبایی ملموس» مخاطب را متقاعد میکند. به گفته آنها، فیلم به شکلی بسیار شخصی تأثیری ماندگار بر جای میگذارد و موفق میشود علیرغم سنگینی موضوع، «امید را زنده نگاه دارد».
هیئت داوران بینالمللی بخش نسل ۲۰۲۶ بر اهمیت حرفهای این اثر انگشت گذاشتند: این فیلم نه تنها «اهمیت سینمای سیاسی» را به تصویر میکشد، بلکه به شکلی بیپرده «خطراتی که فیلمسازان در حین ساخت اثر با آن روبرو هستند» را نشان میدهد. از نگاه آنان، گنجاندن تصاویر شخصی از انقلاب «زن، زندگی، آزادی»، این فیلم را به یک سند تاریخی گرانبها بدل کرده است.
پنجره بهمثابه روایت
«خاطرات پنجره» فراتر از یک مستند ساده، کنشی از مقاومت از دریچه لنز دوربین است. سلیمیان و پاکپرور ثابت میکنند که هنر سینما حتی در دشوارترین شرایط – و حتی اگر تنها از شکاف یک پنجره باشد – قدرت محافظت از حقیقت را داراست.
قدرت فیلم نه در نوآوریهای فرمی، بلکه در اعتماد به تصاویر واقعی و پذیرش ناتمامی آنهاست. خاطرات یک پنجره یادآور این نکته است که همهی روایتهای مقاومت الزاماً در میدانهای عمومی شکل نمیگیرند؛ برخی از آنها در سکوت، پشت شیشهها، و در تعلیق میان شجاعت و ترس باقی میمانند.
دو کارگردان و فیلمنامهنویس روی پرده سینما.
© 76. Internationale Filmfestspiele Berlin – Berlinale 2026
Berlin, 21.02.2026
عکس ها: ©Peyman.Tabarkhun
گزارش: ©Peyman.Tabarkhun
