Close Menu
مجله تخصصی فینیکسمجله تخصصی فینیکس

    Subscribe to Updates

    Get the latest creative news from FooBar about art, design and business.

    What's Hot

    کلنجار با خود برای درک دیگری | نگاهی به رقیب نوشته‌ی امانوئل کارِر

    یک تپش بیشتر؛ اگزیستانسیالیسم و موهبت فناپذیری

    هنر بعد از فاجعه مظلوم نیست | نگاهی به برنامه‌ی مسابقه‌ی خوانندگی «صحنه» و معنای واژگون هنر و شادی در سرزمین فاجعه

    Facebook X (Twitter) Instagram Telegram
    Instagram YouTube Telegram Facebook X (Twitter)
    مجله تخصصی فینیکسمجله تخصصی فینیکس
    • خانه
    • سینما
      1. نقد فیلم
      2. جشنواره‌ها
      3. یادداشت‌ها
      4. مصاحبه‌ها
      5. سریال
      6. مطالعات سینمایی
      7. فیلم سینمایی مستند
      8. ۱۰ فیلم برتر سال ۲۰۲۴
      9. همه مطالب

      اخلاقِ نگاه در ضیافت سرمایه: بازخوانی فرم و معنا در «عشقِ ممکن» (Possible Love – 2026) ساخته لی چانگ-دونگ

      ۱۹ آبان , ۱۴۰۵

      سالمندستیزی؛ نفرت از آینده خویشتن | خوانشی جامعه‌شناختی از فیلم «ملکه در دریا» (Queen at Sea – 2026) ساخته لنس همر

      ۱۸ آبان , ۱۴۰۵

      هاضمه‌ی دوران | یادداشتی بر دیگِر (Digger) ساخته‌ی الخاندرو گونزالز ایناریتو

      ۱۳ آبان , ۱۴۰۵

      سیاستِ تصویر در آینه سقوط اخلاقی؛ خوانشی انتقادی از «پرتوها و سایه‌ها» (The Rays and Shadows) ساخته خاویر ژیانوُلی

      ۱۲ آبان , ۱۴۰۵

      ویناله: «کنتس خون»؛ خون‌آشام زنانه

      ۷ آبان , ۱۴۰۵

      «مرز»؛ از عشق تا انتقام

      ۵ مهر , ۱۴۰۵

      گفت‌و‌گوی اختصاصی محمد عبدی با تونی سرویلو؛ «امیدوارم نقش‌هایم با هم متفاوت باشند»

      ۲۹ شهریور , ۱۴۰۵

      «نیاکان عزیز، بگذارید عبور کنیم»؛ لاو دیاز و مذهب

      ۲۸ شهریور , ۱۴۰۵

      هنر بعد از فاجعه مظلوم نیست | نگاهی به برنامه‌ی مسابقه‌ی خوانندگی «صحنه» و معنای واژگون هنر و شادی در سرزمین فاجعه

      ۲۸ آبان , ۱۴۰۵

      «مینوتور»؛ تلخی‌های بی‌پایان زندگی

      ۱۸ آبان , ۱۴۰۵

      پنج نامه‌ی کوتاه به ترانه علیدوستی

      ۱۶ آبان , ۱۴۰۵

      تحلیل فیلم «تو به اینجا تعلق نداری» (فلورین شِربان، ۲۰۲۶): تجلی نوین آسیب‌های طبقاتی در سینمای اروپای شرقی

      ۱ آبان , ۱۴۰۵

       دوربین شیئی است بدترکیب یا خداگونه؟ | گفت‌وگویی با راس مک‌الوی و پیوندی میان سه نسل

      ۷ آبان , ۱۴۰۵

      گفت‌و‌گوی اختصاصی محمد عبدی با تونی سرویلو؛ «امیدوارم نقش‌هایم با هم متفاوت باشند»

      ۲۹ شهریور , ۱۴۰۵

      آنچه بر زنان خواننده در ایران می‌گذرد، شر محض است | زن، زندگی، آزادی، راه بی‌بازگشت: هانا کامکار

      ۲۷ آذر , ۱۴۰۴

      گفت‌و‌گوی اختصاصی محمد عبدی با بلا تار؛ راز و رمز جهان سیاه و سفید 

      ۱۳ آذر , ۱۴۰۴

      وقتی یک سکانس می‌تواند سرنوشت یک سریال را تغییر دهد | به بهانه توقیف سریال یل

      ۲۷ آبان , ۱۴۰۵

      زنانی که نه قهرمان‌اند و نه قربانی | نگاهی به شخصیت‌های زن آثار آیدا پناهنده به بهانه‌ی شروع سریال «سرخ و سیاه» به نویسندگی و کارگردانی او

      ۸ آبان , ۱۴۰۵

      چه کسی حوا را شرور کرد؟ | بازخوانی زن، گناه و آزادی در سریال «شرق بهشت»

      ۳۰ مهر , ۱۴۰۵

      نفرین قابیل و رستاخیزِ لیلیت | کالبدشکافی روانکاوانه مینی‌سریال «شرق بهشت» (East of Eden – 2026) اثر زوئی کازان

      ۲۳ مهر , ۱۴۰۵

      سینمای تینتو براس؛ اروتیسم رهایی‌بخش یا پورنوگرافی و ابژه ساختن بدن زنانه

      ۱۷ آبان , ۱۴۰۵

      بنده‌ی خدا؛ روایت انزوا و خشونت از صفحه تا پرده

      ۱۰ آبان , ۱۴۰۵

      فلسفه انتظار در سینما | هایدگر و زمان به مثابه امکان

      ۲۶ مرداد , ۱۴۰۵

      سینما در دوراهی انسان و ماشین

      ۳ تیر , ۱۴۰۵

      شعرِ بقا در برزخِ تبعید: کالبدشکافی فرم، روان‌کاوی و تخیل رهایی‌بخش در «روباهی زیر ماه صورتی» (A Fox Under a Pink Moon) ساخته مهرداد اسکویی و ثریا اخلاقی

      ۲۶ آبان , ۱۴۰۵

      الگوریتم قصابی و مهندسی سکوت: کالبدشکافی فرم و حقیقت در مستند «نازا» (Naza – 2026)

      ۲۴ آبان , ۱۴۰۵

      نازا؛ دستور زبان کشتار | تأملی بر مستندی درباره زبان و سازوکارهای پنهان کشتار در غزه

      ۲۱ آبان , ۱۴۰۵

      پاتریشیو گوزمن؛ روایتگر حافظۀ خونین و زخمی یک ملت

      ۲۹ شهریور , ۱۴۰۵

      کلنجار با خود برای درک دیگری | نگاهی به رقیب نوشته‌ی امانوئل کارِر

      ۳۰ آبان , ۱۴۰۵

      یک تپش بیشتر؛ اگزیستانسیالیسم و موهبت فناپذیری

      ۲۹ آبان , ۱۴۰۵

      هنر بعد از فاجعه مظلوم نیست | نگاهی به برنامه‌ی مسابقه‌ی خوانندگی «صحنه» و معنای واژگون هنر و شادی در سرزمین فاجعه

      ۲۸ آبان , ۱۴۰۵

      آه از آن هودی سفید | نگاهی به نمایش «تلنگر»، اثر برزو ارجمند و احسان کرمی

      ۲۷ آبان , ۱۴۰۵

      هنر بعد از فاجعه مظلوم نیست | نگاهی به برنامه‌ی مسابقه‌ی خوانندگی «صحنه» و معنای واژگون هنر و شادی در سرزمین فاجعه

      ۲۸ آبان , ۱۴۰۵

      وقتی یک سکانس می‌تواند سرنوشت یک سریال را تغییر دهد | به بهانه توقیف سریال یل

      ۲۷ آبان , ۱۴۰۵

      شعرِ بقا در برزخِ تبعید: کالبدشکافی فرم، روان‌کاوی و تخیل رهایی‌بخش در «روباهی زیر ماه صورتی» (A Fox Under a Pink Moon) ساخته مهرداد اسکویی و ثریا اخلاقی

      ۲۶ آبان , ۱۴۰۵

      الگوریتم قصابی و مهندسی سکوت: کالبدشکافی فرم و حقیقت در مستند «نازا» (Naza – 2026)

      ۲۴ آبان , ۱۴۰۵
    • ادبیات
      1. نقد و نظریه ادبی
      2. تازه های نشر
      3. داستان
      4. گفت و گو
      5. همه مطالب

      کلنجار با خود برای درک دیگری | نگاهی به رقیب نوشته‌ی امانوئل کارِر

      ۳۰ آبان , ۱۴۰۵

      آیا چیزی به اسم شاهنامه به نثر روان وجود دارد؟

      ۲۳ آبان , ۱۴۰۵

      راشومون؛ روایت‌هایی که از خودمان می‌سازیم | درباره‌ی اقتباس آکیرا کوروساوا از دو داستان آکوتاگاوا

      ۱۹ آبان , ۱۴۰۵

      گل سرخی روی تل تاپاله؛ درباره‌ی رمان خانواده‌ی پاسکوآل دوآرته

      ۱۶ آبان , ۱۴۰۵

      چشم برجک: وقتی رمان پلیسی وارد جهان ژاندارمری ایران می‌شود

      ۹ شهریور , ۱۴۰۵

      ایران و ایرانی از چشم روزنامه‌نگاران آمریکایی

      ۱۱ تیر , ۱۴۰۵

      جادوی روایتگری در رمان کوتاه «بدرودها» نوشته‌ی خوآن کارلوس اونتی

      ۱۶ مرداد , ۱۴۰۴

      بررسی فمنیستی رمان «گوگرد» نوشته‌ی عطیه عطارزاده

      ۱۰ خرداد , ۱۴۰۴

      کلید | داستان کوتاه از ایزاک بشویس سینگر (از مجموعه‌ی بهترین داستان‌های قرن بیستم به کوشش جان آپدایک)

      ۱۷ مهر , ۱۴۰۵

      پارک نیاوران | داستان کوتاه از بی‌تا ملکوتی

      ۲۲ مرداد , ۱۴۰۵

      «پناه بر ادبیات» | مقاله-قصه‌ای بر طاقت‌گری در زمانه‌ی سیاهی و واماندگی

      ۹ مرداد , ۱۴۰۵

      از کجا زنگ می‌زنم | داستان کوتاه از ریموند کارور

      ۲۷ تیر , ۱۴۰۵

      ایران و ایرانی از چشم روزنامه‌نگاران آمریکایی

      ۱۱ تیر , ۱۴۰۵

      جادویی از جنس واقعیت، حقیقتی از جنس تخیل

      ۲۰ اسفند , ۱۴۰۴

      گفتگو با مهدی گنجوی درباره تصحیح نسخۀ جدید کتاب «هزار و یکشب»

      ۲۴ شهریور , ۱۴۰۴

      اعتماد بین سینماگر و نویسنده از بین رفته است | گفتگو با شیوا ارسطویی

      ۲۴ اسفند , ۱۴۰۳

      کلنجار با خود برای درک دیگری | نگاهی به رقیب نوشته‌ی امانوئل کارِر

      ۳۰ آبان , ۱۴۰۵

      یک تپش بیشتر؛ اگزیستانسیالیسم و موهبت فناپذیری

      ۲۹ آبان , ۱۴۰۵

      آیا چیزی به اسم شاهنامه به نثر روان وجود دارد؟

      ۲۳ آبان , ۱۴۰۵

      راشومون؛ روایت‌هایی که از خودمان می‌سازیم | درباره‌ی اقتباس آکیرا کوروساوا از دو داستان آکوتاگاوا

      ۱۹ آبان , ۱۴۰۵
    • تئاتر
      1. تاریخ نمایش
      2. گفت و گو
      3. نظریه تئاتر
      4. نمایش روی صحنه
      5. همه مطالب

      تئاتر با عشق آغاز می‌شود | نگاهی به حضور محمود دولت‌آبادی در تئاتر ایران

      ۲۱ تیر , ۱۴۰۴

      آنچه بر زنان خواننده در ایران می‌گذرد، شر محض است | زن، زندگی، آزادی، راه بی‌بازگشت: هانا کامکار

      ۲۷ آذر , ۱۴۰۴

      گفتگو با فرخ غفاری دربارۀ جشن هنر شیراز، تعزیه و تئاتر شرق و غرب

      ۲۸ آذر , ۱۴۰۳

      جایگاه بهرام بیضایی در تئاتر و سینمای مدرن در ایران

      ۱۰ دی , ۱۴۰۴

      جسارت در کشف قلمروهای تازه اجرایی در دو اجرای مهیار جوادی‌ها

      ۱۶ آذر , ۱۴۰۴

      فرانتس زاور کروتس، صدای مردم فلاکت‌زده و خاموش

      ۳ آذر , ۱۴۰۴

      جشن نور و شعر و سکون در دنیای نابغه‌ی تئاتر تجربی جهان | نگاهی کوتاه به دنیای تئاتری رابرت ویلسون

      ۲۶ مرداد , ۱۴۰۴

      آه از آن هودی سفید | نگاهی به نمایش «تلنگر»، اثر برزو ارجمند و احسان کرمی

      ۲۷ آبان , ۱۴۰۵

      نگاهی به نمایش «آرزوهای کوچک»؛ میان تراژدی کودکی، موسیقی و امید به بازپس‌گیری زندگی

      ۲۵ آبان , ۱۴۰۵

      «بایکوت»؛ وقتی هنر به جرم ایستادن در برابر جریان مسلط حذف می‌شود | نگاهی به کنسرت‌نمایش «بایکوت» به کارگردانی علی اصغری

      ۲۲ آبان , ۱۴۰۵

      مرگ در می‌زند؛ این بار در خانه یک ایرانی | نگاهی به نمایش «قبض روح» به کارگردانی علی احمدی

      ۱۴ آبان , ۱۴۰۵

      آه از آن هودی سفید | نگاهی به نمایش «تلنگر»، اثر برزو ارجمند و احسان کرمی

      ۲۷ آبان , ۱۴۰۵

      نگاهی به نمایش «آرزوهای کوچک»؛ میان تراژدی کودکی، موسیقی و امید به بازپس‌گیری زندگی

      ۲۵ آبان , ۱۴۰۵

      «بایکوت»؛ وقتی هنر به جرم ایستادن در برابر جریان مسلط حذف می‌شود | نگاهی به کنسرت‌نمایش «بایکوت» به کارگردانی علی اصغری

      ۲۲ آبان , ۱۴۰۵

      مرگ در می‌زند؛ این بار در خانه یک ایرانی | نگاهی به نمایش «قبض روح» به کارگردانی علی احمدی

      ۱۴ آبان , ۱۴۰۵
    • نقاشی
      1. آثار ماندگار
      2. گالری ها
      3. همه مطالب

      پیکاسو/ بیکن؛ دو غول قرن بیستم

      ۱۵ آبان , ۱۴۰۵

      سلیمان میناسیان و نقاشی با نور

      ۱۰ آبان , ۱۴۰۵

      دیوید هاکنی، هنرمند پیشگام بریتانیایی که با نقاشی‌های استخرها و پرتره‌هایش شهرت جهانی یافت، در ۸۸ سالگی درگذشت

      ۲۳ خرداد , ۱۴۰۵

      پیکاسو؛ از دل رقص تا نقاشی روی بوم

      ۴ مهر , ۱۴۰۴

      پیکاسو/ بیکن؛ دو غول قرن بیستم

      ۱۵ آبان , ۱۴۰۵

      آنیش کاپور؛ پتکی که بر سر ما فرود می‌آید

      ۱۶ مهر , ۱۴۰۵

      پیکاسو؛ از دل رقص تا نقاشی روی بوم

      ۴ مهر , ۱۴۰۴

      من لئونور فینی‌ هستم

      ۱۶ تیر , ۱۴۰۴

      پیکاسو/ بیکن؛ دو غول قرن بیستم

      ۱۵ آبان , ۱۴۰۵

      سلیمان میناسیان و نقاشی با نور

      ۱۰ آبان , ۱۴۰۵

      آنیش کاپور؛ پتکی که بر سر ما فرود می‌آید

      ۱۶ مهر , ۱۴۰۵

      دیوید هاکنی، هنرمند پیشگام بریتانیایی که با نقاشی‌های استخرها و پرتره‌هایش شهرت جهانی یافت، در ۸۸ سالگی درگذشت

      ۲۳ خرداد , ۱۴۰۵
    • موسیقی
      1. آلبوم های روز
      2. اجراها و کنسرت ها
      3. مرور آثار تاریخی
      4. همه مطالب

      کابوس‌ها به مثابه امتداد بیداری: سیزدهمین سوگنامه کاتاتونیا (Katatonia)

      ۲۸ مرداد , ۱۴۰۴

      در فاصله‌ای دور از زمین | تحلیل جامع آلبوم The Overview اثر استیون ویلسون

      ۱۷ فروردین , ۱۴۰۴

      گرمی ۲۰۲۵ | وقتی موسیقی زیر سایه انتقادات و مصالحه قرار می‌گیرد

      ۱۲ اسفند , ۱۴۰۳

      دریم تیتر و Parasomnia:  یک ادیسه‌ی صوتی در ناخودآگاه ما

      ۲ اسفند , ۱۴۰۳

      چه کسی از موسیقیِ هوش مصنوعی می‌ترسد؟

      ۳۰ شهریور , ۱۴۰۵

      پینا باوش؛ ۴۷ سال بعد

      ۲۲ فروردین , ۱۴۰۵

      شنبه‌ی مقدس (سبث)، شیطان‌پرستی و درخشش‌های انفرادی: ۱۰ اجرای برتر آزی آزبورن

      ۱ مرداد , ۱۴۰۴

      وودستاک: اعتراضی فراتر از زمین‌های گلی

      ۲۳ دی , ۱۴۰۳

      کیمیاگر و شاهزاده تاریکی: چگونه شارون آزبورن افسانه آزی را ساخت

      ۱۱ شهریور , ۱۴۰۴

      شنبه‌ی مقدس (سبث)، شیطان‌پرستی و درخشش‌های انفرادی: ۱۰ اجرای برتر آزی آزبورن

      ۱ مرداد , ۱۴۰۴

      چرا ما می­‌خواهیم باور کنیم که جیم موریسون هنوز زنده است؟

      ۱۸ فروردین , ۱۴۰۴

      زناکیس و موسیقی

      ۲۷ دی , ۱۴۰۳

      چه کسی از موسیقیِ هوش مصنوعی می‌ترسد؟

      ۳۰ شهریور , ۱۴۰۵

      به یاد آوردن، مهم‌ترین کنش تاریخی است | پدیده‌ی «تخریب خاطرات خوش»؛ به بهانه‌ی بازگشت محسن نامجو به ایران

      ۸ شهریور , ۱۴۰۵

      پینا باوش؛ ۴۷ سال بعد

      ۲۲ فروردین , ۱۴۰۵

      آنچه بر زنان خواننده در ایران می‌گذرد، شر محض است | زن، زندگی، آزادی، راه بی‌بازگشت: هانا کامکار

      ۲۷ آذر , ۱۴۰۴
    • معماری

      امر روزمره‌ی قدسی: استودیو جیبلی و آیینِ بازگشت به خانه | بخش دوم

      ۵ آبان , ۱۴۰۵

      امر روزمره‌ی قدسی: استودیو جیبلی و آیینِ بازگشت به خانه | بخش اول

      ۱۴ مهر , ۱۴۰۵

      کیوان خسروانی، هنرمندی که گذشته را به آینده دوخت

      ۲۲ شهریور , ۱۴۰۵

      معماری؛ تجربه‌ای با هفت حس

      ۱۷ شهریور , ۱۴۰۵

      مابین خطوط: تخیل شاعرانه و معماری‌ای که ما را تکان می‌دهد | بخش پایانی

      ۳ شهریور , ۱۴۰۵
    • اندیشه

      قدرت سرکوب و اراده آزادی؛ وقتی تاریخ از پایان سلطه می‌گوید

      ۱۱ آبان , ۱۴۰۵

      کیوان خسروانی، هنرمندی که گذشته را به آینده دوخت

      ۲۲ شهریور , ۱۴۰۵

      به یاد آوردن، مهم‌ترین کنش تاریخی است | پدیده‌ی «تخریب خاطرات خوش»؛ به بهانه‌ی بازگشت محسن نامجو به ایران

      ۸ شهریور , ۱۴۰۵

      خودمختاری؛ آنچه جامعه ایران بیش از هر زمان دیگری به آن نیاز دارد | نگاهی به اندیشه‌های کاستوریادیس

      ۱۲ مرداد , ۱۴۰۵

      شهر، پرسه، تخیل؛ تأملی بر «عشق در بعدازظهر»

      ۸ تیر , ۱۴۰۵
    • پرونده‌های ویژه
      1. پرونده شماره ۱
      2. پرونده شماره ۲
      3. پرونده شماره ۳
      4. پرونده شماره ۴
      5. پرونده شماره ۵
      6. همه مطالب

      دموکراسی در فضای شهری و انقلاب دیجیتال

      ۲۱ خرداد , ۱۳۹۹

      دیجیتال: آینده یک تحول

      ۱۲ خرداد , ۱۳۹۹

      رابطه‌ی ویدیوگیم و سینما؛ قرابت هنر هفت و هشت

      ۱۲ خرداد , ۱۳۹۹

      Videodrome و مونولوگ‌‌هایی برای بقا

      ۱۲ خرداد , ۱۳۹۹

      مسیح در سینما / نگاهی به فیلم مسیر سبز

      ۱۵ مرداد , ۱۳۹۹

      آیا واقعا جویس از مذهب دلسرد شد؟

      ۱۵ مرداد , ۱۳۹۹

      بالتازار / لحظه‌ی لمس درد در اتحاد با مسیح!

      ۱۵ مرداد , ۱۳۹۹

      آخرین وسوسه شریدر

      ۱۵ مرداد , ۱۳۹۹

      هنرمند و پدیده‌ی سینمای سیاسی-هنر انقلابی

      ۱۲ مهر , ۱۳۹۹

      پایان سینما: گدار و سیاست رادیکال

      ۱۲ مهر , ۱۳۹۹

      گاوراس و خوانش راسیونالیستی ایدئولوژی

      ۱۲ مهر , ۱۳۹۹

      انقلاب به مثابه هیچ / بررسی فیلم باشگاه مبارزه

      ۱۲ مهر , ۱۳۹۹

      پورن‌مدرنیسم: الیگارشی تجاوز

      ۲۱ بهمن , ۱۳۹۹

      بازنمایی تجاوز در سینمای آمریکا

      ۲۱ بهمن , ۱۳۹۹

      تصویر تجاوز در سینمای جریان اصلی

      ۲۱ بهمن , ۱۳۹۹

      آیا آزارگری جنسی پایانی خواهد داشت؟

      ۲۱ بهمن , ۱۳۹۹

      سیاست‌های سینما و جشنواره‌های ایرانی

      ۳۱ تیر , ۱۴۰۰

      خدمت و خیانت جشنواره‌ها

      ۳۱ تیر , ۱۴۰۰

      اوج و حضیض در یک ژانر / فیلم کوتاه ایرانی در جشنواره‌های خارجی

      ۳۱ تیر , ۱۴۰۰

      درباره حضور فیلم‌های محمد رسول اف در جشنواره‌های خارجی

      ۳۱ تیر , ۱۴۰۰

      سیاست‌های سینما و جشنواره‌های ایرانی

      ۳۱ تیر , ۱۴۰۰

      اوج و حضیض در یک ژانر / فیلم کوتاه ایرانی در جشنواره‌های خارجی

      ۳۱ تیر , ۱۴۰۰

      درباره حضور فیلم‌های محمد رسول اف در جشنواره‌های خارجی

      ۳۱ تیر , ۱۴۰۰

      ناشاد در غربت و وطن / جعفر پناهی و حضور در جشنواره‌های جهانی

      ۳۱ تیر , ۱۴۰۰
    • ستون آزاد

      مرز میان «آرمان‌گرایی شخصی» و «تعدی به زیست‌جهان دیگری»

      ۱۳ خرداد , ۱۴۰۵

      «هر دم گویی به سنگ منجلیقم می‌کوبند»

      ۲۲ بهمن , ۱۴۰۴

      پیتر واتکینز و سینمای مقاومت

      ۱۹ آبان , ۱۴۰۴

      اعترافات آرتیست ریدر

      ۸ مهر , ۱۴۰۴

      آرتیست ریدر و نبرد حماسی آبادان

      ۳۱ شهریور , ۱۴۰۴
    • گفتگو

      ساندنس ۲۰۲۵ | درخشش فیلم‌های ایرانی «راه‌های دور» و «چیزهایی که می‌کُشی»

      ۱۳ بهمن , ۱۴۰۳

      روشنفکران ایرانی با دفاع از «قیصر» به سینمای ایران ضربه زدند / گفتگو با آربی اوانسیان (بخش دوم)

      ۲۸ شهریور , ۱۴۰۳

      علی صمدی احدی و ساخت هفت روز: یک گفتگو

      ۲۱ شهریور , ۱۴۰۳

      «سیاوش در تخت جمشید» شبیه هیچ فیلم دیگری نیست / گفتگو با آربی اُوانسیان (بخش اول)

      ۱۴ شهریور , ۱۴۰۳

      مصاحبه اختصاصی با جهانگیر کوثری، کارگردان فیلم «من فروغ هستم» در جشنواره فیلم کوروش

      ۲۸ مرداد , ۱۴۰۳
    • درباره ما
    مجله تخصصی فینیکسمجله تخصصی فینیکس
    نقد فیلم سینما

    باستان‌شناسی میل و خاکستر: کالبدشکافی روانکاوانه «گرادیوا» | نگاهی به فیلم «گرادیوا» (La Gradiva – 2026) اثر مارین آتلان

    محسن مومن‌زادهمحسن مومن‌زاده۱۴ مهر , ۱۴۰۵
    اشتراک گذاری Email Telegram WhatsApp
    فیلم گرادیوا
    اشتراک گذاری
    Email Telegram WhatsApp

    مارین آتلان پیش از آنکه در مقام کارگردان بایستد، سال‌ها به عنوان مدیر فیلم‌برداری، وسواس خود را در ثبت بافت نور، انعکاس سطوح و مادیّت تصویر به رخ کشیده بود؛ نگاهی متمرکز بر لمس‌پذیری جهان اپتیکال که ردپای آن در قاب‌های نقاشانه و بافت بصری فیلم نخست او نیز به چشم می‌آید. آتلان در «گرادیوا» (La Gradiva) صرفاً یک قصه درباره سفر اردوییِ گروهی از نوجوانان روایت نمی‌کند، بلکه دوربینش را چون ابزار جراحیِ روان و باستان‌شناسی ناخودآگاه به کار می‌گیرد. نام فیلم مستقیماً از دل تاریخ هنر و ادبیات برمی‌خیزد: «گرادیوا» («زنی که به پیش گام برمی‌دارد»)، نقاب برجسته‌ای از دوران روم باستان و نام رمان کوتاه ویلهلم ینسن در سال ۱۹۰۳؛ متنی که زیگموند فروید در رساله‌ی مشهور خود، «هذیان و رویا در گرادیوای ینسن»، آن را دستمایه تبیین سرکوب جنسی، میل ناخودآگاه و مفهوم «خیال‌پردازی» قرار داد و بعدها به شمایلی الهام‌بخش در میان سورئالیست‌ها—از آندره برتون تا سالوادور دالی—بدل شد. آتلان این کهن‌الگوی تاریخی را احیا می‌کند تا نشان دهد چگونه ارواح گذشته و فسیل‌های میل سرکوب‌شده، در کالبد نوجوانان در آستانه‌ی بلوغ دوباره بیدار می‌شوند.

    فیلم در لایه نخستین خود، ادای دینی آشکار به مدرنیسم سینمایی و به‌‌ویژه «سفر به ایتالیا» اثر روبرتو روسلینی است. همان‌طور که در شاهکار روسلینی، زوج بحران‌زده‌ی بورژوا در رویارویی با فسیل‌های گچیِ درآغوش‌کشیده‌ی عاشقان پمپئی، با برهنگی اگزیستانسیال مرگ و هستی خویش روبرو می‌شدند، نوجوانان آتلان نیز در سکانس تماشایی موزه و گام زدن در خرابه‌های پمپئی، به این ادراک تکان‌دهنده می‌رسند. مواجهه با تندیس‌ها و قالب‌های گچی کالبدهایی که زیر خاکستر داغ آتشفشان وزوو منجمد شده‌اند، در واقع مواجهه با جاودانگی مادی تروماست؛ لحظه‌ای که زمان تقویمی از کار می‌‌افتد و گذشته‌ی مدفون، مستقیماً به اکنونِ تنانه پیوند می‌خورد. این سیر و سلوک در ویرانه‌ها، مروری بر تاریخ هنر از گذرگاه ناخودآگاه است؛ جایی که خدایگان دوگانه‌ی اساطیر باستانی احضار می‌شوند: دیونیسوس، خدای سرمستی، آشوب تن، خلسه و فوران غرایز بدوی، در برابر «فاسینوس» (Fascinus)، تجسم آپوتروپائیکِ نرینگی، تندیس‌های باروری و جادوی نگاه خیره که در ادبیات و فرهنگ روم باستان وظیفه دفع چشم‌زخم و مهار وحشت ناتوانی را بر عهده داشت. فیلم تنش هورمونی و تمایلات گنگ بلوغ را در همین شکاف میان اروسِ دیونیسوسی و اضطراب اختگیِ برآمده از نگاه فاسینوسی قاب می‌گیرد.

    رویکرد روانکاوانه فیلم بیش از هر جا در خوانش پدیدارشناختی تن، جنسیت و بحران هویت متجلی است. بلوغ در نگاه آتلان یک دوران گذر آرام و بیولوژیک نیست، بلکه زمین‌لرزه‌ای است در زمین‌شناسی روان؛ شکسته‌شدن صفحات هویت و هجوم سیلاب تمایلات سرکوب‌شده. دو چهره، دو قطب بصری و روانی این مکاشفه‌اند: جیمز و سوزان. چهره‌ی جیمز آمیزه‌ای از شکنندگی، تمنای مهارنشده و خشونت خام جوانی است؛ خطوط صورت او گویی زیر بار بیداری میل جنسی و ناتوانی در صورت‌بندی کلامی آن، دچار تشنج‌های ریز عضلانی می‌شود. در سوی دیگر، چهره‌ی سوزان نماد نگاه خیره‌ی معماگون و بازتعریف مداوم فاعلیت زنانه است؛ نگاهی که ابژه شدن را پس می‌زند، به جست‌وجوی استقلال تنانه برمی‌خیزد و در سکوت، شکنندگی پسران پیرامونش را برملا می‌سازد. دیالکتیک میان این دو چهره، نه یک درام رمانتیک نوجوانانه، بلکه نبردی میان اضطرابِ میل، هراس از طردشدگی و بازیابی هویت جنسی در آستانه ورود به قلمرو نمادین است.

    اما این گشت‌وگذار روانکاوانه، در خلأ اتفاق نمی‌افتد؛ آتلان به موازات باستان‌شناسی میل، دست به کالبدشکافی سیاست‌های آموزشی فرانسه و مناسبات طبقاتی می‌زند؛ تبارشناسی خشمگینی که مستقیماً نظریه‌های پیر بوردیو درباره بازتولید ساختارهای بازتولید اجتماعی و «خشونت نمادین» را احضار می‌کند. مدرسه و اردوی آموزشی در فیلم، بازوی همان نظمی است که برای رام کردن غرایز و بازتولید تمایزات طبقاتی طراحی شده است. گسل‌های سیاسی و ایدئولوژیک معاصر فرانسه—از تبختر منجمد نخبگان بورژوا تا طردشدگی و خشم متراکم طبقه کارگر—در روابط میان دانش‌آموزان و برخوردهای کلامی روزمره عیان می‌شود.

    این نقد طبقاتی در خط روایی تونی و تاریخچه خانوادگی‌اش به اوج تراژیک خود می‌رسد. شهر، جغرافیای زلزله و فوران آتشفشان است؛ سرزمینی که روی گدازه‌های فراموش‌شده‌ی تاریخ ایستاده است. تونی با لحنی پر از تعصب و افتخار، از ریشه‌های خود در این خاک و از عشق اسطوره‌ای پدربزرگ و مادربزرگش در این دیار سخن می‌گوید؛ روایتی رمانتیزه که به او در میان هم‌کلاسی‌های تحقیرکننده‌اش هویتی اصیل می‌بخشد.

    اما حقیقت تاریخی، چون فوران وزوو، این توهم شیرین را به تلی از خاکستر بدل می‌کند: او درمی‌یابد که آن اجداد ستایش‌شده، نه مظلومان پیوندخورده با خاک، بلکه اربابان زمین‌داری بوده‌اند که دستشان به خون و استثمار طبقات فرودست آلوده بوده است. فروپاشی این روایت خانوادگی، با بی‌توجهی و طرد دست‌نوشته‌ها و یادداشت‌های تونی توسط گروه همراه می‌شود؛ نمادی از اینکه چگونه تاریخ فرودستان و حتی اعترافات شکست‌خوردگان در نظام بوروکراتیک و بی‌عاطفه‌ی آموزشی، به عنوان نوشته‌هایی بی‌ارزش نادیده گرفته و پایمال می‌شود.

    در میانه این اضطراب‌های جنسی و طبقاتی، کاراکتر معلم قرار دارد؛ فیگوری به شدت فرسوده، مقهور و شکننده. او نه راهنمایی بصیر، بلکه خود استعاره‌ای از همان مجسمه‌های گچی پمپئی است: تندیسی متصلب از نظمی فروریخته و خستگی مزمنِ نهاد آموزش. در چشمان بی‌‌رمق و حرکات سنگین معلم، فرسایش کارگزارانی هویداست که مأمور انتقال میراث فرهنگی به نسلی شده‌اند که دیگر هیچ اعتمادی به خرد نهادی ندارد. او در سایه دیوارهای ترک‌خورده پمپئی می‌نشیند، بی‌آنکه توانی برای مهار دیونیسوسِ بیدارشده در رگ‌های شاگردانش داشته باشد.

    تسلط مارین آتلان بر سینماتوگرافی، فیلم را از بند تصویرسازی‌های رئالیستی مرسوم رها ساخته و به تجربه‌ای لامسه‌ای بدل کرده است. تصاویر فیلم کیفیتی متراکم، سلولوئیدی و شبیه به بافت دانه‌دار عکس‌های آنالوگ دارند؛ گویی هر فریم بر صفحه‌ای حساس به نور و زمان ثبت شده تا حس ورق زدن آلبوم‌های باستان‌شناسی را القا کند. کاربست وسواس‌گونه‌ی «اکستریم کلوزآپ‌ها» تمهید فرمال کلیدی اوست: دوربین به‌جای ثبت فضاهای توریستی کارت‌پستالی ایتالیا، در فاصله‌ای میلی‌متری از تنفس‌ها، دانه‌های عرق روی گردن، شیارهای گچ روی مجسمه‌ها، لرزش لب‌ها و تماس پوست با سنگ‌های متخلخل متوقف می‌شود. این کلوزآپ‌های رادیکال، فاصله‌ی عاطفی میان پرده و تماشاگر را نابود می‌کنند و بیننده را به درون جهان حسی و لامسه‌ای نوجوانان می‌کشانند؛ جایی که سنگینی گذشته و فوران تن به ماده‌ای چگال و رؤیت‌پذیر بر سطح تصویر بدل می‌گردد.

    فیلم گرادیوا la gradiva

    [اسپویل]

    فروپاشی تونی تنها در تخریب اسطوره‌ی اجدادی‌اش خلاصه نمی‌شود، بلکه ریشه‌های آن به وضعیت دردناک و زوال‌یافته‌ی مادرش در خانه گره خورده است؛ مادری رنجور، به حاشیه رانده‌شده و غرق در بیماری و فرسودگی که غیابش چون باری روانی بر دوش تونی سنگینی می‌کند. این عقده‌های متراکم خانوادگی و طبقاتی سرانجام تونی را به ورطه‌ی پایانی فاجعه‌بار و تراژیک می‌کشاند؛ مرگی که ضربه‌ای مهیب به ساختار درام وارد می‌کند. با این حال، واکنش اطرافیان و هم‌کلاسی‌ها به این فاجعه، اوج بی‌رحمی بورژوازی و مکانیسم‌های دفاعی ناخودآگاه جمعی را افشا می‌سازد. دیگران با بی‌تفاوتیِ منجمد، انکاری سادیسمی و تمایل برای پاک کردن سریع ردپای این فاجعه با مرگ او برخورد می‌کنند؛ تو گویی تونی نیز صرفاً خاکستری اضافه بر خرابه‌های باستانی بوده که باید با شتاب زدوده شود تا به تعطیلات خوش‌گذرانه‌ی نخبگان خدشه‌ای وارد نشود. این طرد نهایی و هولناک، تیر خلاص بر توهم همبستگی اجتماعی در نظام آموزشی است.

    [پایان اسپویل]


    «گرادیوا» اثبات می‌کند که تاریخ نه در موزه‌ها و بایگانی‌های مدفون، بلکه بر سطح پوست انسان‌ها، در لرزش نگاه‌های ناایمن و در خاکستر تروماهایی که هرگز خاموش نمی‌شوند، تداوم دارد. مارین آتلان با پیوند زدن روانکاوی فرویدی به نقد تند جامعه‌شناختی و تلفیق خشونت اساطیری با بحران‌های نهادی آموزش مدرن، نشان می‌دهد که بلوغ، همان زلزله‌ی ناگزیری است که پرده از فسیل‌های انباشته‌ی تاریخ برمی‌دارد؛ زنی که به پیش گام برمی‌دارد، شاید خودِ روحی باشد که از دل ویرانه‌های پمپئی برخاسته تا شکنندگی جهان معاصر را به رخ بکشد.

    اشتراک Email Telegram WhatsApp Copy Link
    مقاله قبلیامر روزمره‌ی قدسی: استودیو جیبلی و آیینِ بازگشت به خانه | بخش اول
    مقاله بعدی رقص در سینمای ایران؛ از عنصر دراماتیک تا بزک صحنه
    محسن مومن‌زاده

    مطالب مرتبط

    هنر بعد از فاجعه مظلوم نیست | نگاهی به برنامه‌ی مسابقه‌ی خوانندگی «صحنه» و معنای واژگون هنر و شادی در سرزمین فاجعه

    بی‌تا ملکوتی

    وقتی یک سکانس می‌تواند سرنوشت یک سریال را تغییر دهد | به بهانه توقیف سریال یل

    رضا‍ صائمی

    شعرِ بقا در برزخِ تبعید: کالبدشکافی فرم، روان‌کاوی و تخیل رهایی‌بخش در «روباهی زیر ماه صورتی» (A Fox Under a Pink Moon) ساخته مهرداد اسکویی و ثریا اخلاقی

    محسن مومن‌زاده
    نظرتان را به اشتراک بگذارید

    Comments are closed.

    پیشنهاد سردبیر

    شکستن بت بزرگ | یادداشتی بر فیلم پیرپسر به کارگردانی اکتای براهنی

    دنیای نوآرگونه مسعود کیمیایی | تحلیل مولفه‌های تماتیک و بصری نوآر در سینمای جنایی کیمیایی

    مستند «ترانه» پگاه آهنگرانی: معرفی، واکنش‌ها و تحلیل

    ما را همراهی کنید
    • YouTube
    • Instagram
    • Telegram
    • Facebook
    • Twitter
    پربازدیدترین ها
    Demo
    پربازدیدترین‌ها

    کلنجار با خود برای درک دیگری | نگاهی به رقیب نوشته‌ی امانوئل کارِر

    یک تپش بیشتر؛ اگزیستانسیالیسم و موهبت فناپذیری

    هنر بعد از فاجعه مظلوم نیست | نگاهی به برنامه‌ی مسابقه‌ی خوانندگی «صحنه» و معنای واژگون هنر و شادی در سرزمین فاجعه

    پیشنهاد سردبیر

    شکستن بت بزرگ | یادداشتی بر فیلم پیرپسر به کارگردانی اکتای براهنی

    امیرمهدی عسلی

    آن سوی فینچر / درباره فیلم Mank (منک)

    امین نور

    انقلاب به مثابه هیچ / بررسی فیلم باشگاه مبارزه

    پویا جنانی

    مجله تخصصی فینیکس در راستای ایجاد فضایی کاملا آزاد در بیان نظرات، از نویسنده‌ها و افراد حرفه‌ای و شناخته‌شده در زمینه‌های تخصصیِ سینما، ادبیات، اندیشه، نقاشی، تئاتر، معماری و شهرسازی شکل گرفته است.
    این وبسایت وابسته به مرکز فرهنگی هنری فینیکس واقع در تورنتو کانادا است. لازم به ذکر است که موضع‌گیری‌های نویسندگان کاملاً شخصی است و فینیکس مسئولیتی در قبال مواضع ندارد.
    حقوق کلیه مطالب برای مجله فرهنگی – هنری فینیکس محفوظ است. نقل مطالب با ذکر منبع بلامانع است.

    10 Center Ave, Unit A Second Floor, North York M2M 2L3
    • Home

    Type above and press Enter to search. Press Esc to cancel.