فیلم مردان خوب وجود ندارند (No Good Men) ساختهی شهربانو سادات، که در بخش ویژه جشنواره بینالمللی فیلم برلین به نمایش درآمد، روایتی متفاوت از افغانستانِ پیش از بازگشت طالبان ارائه میدهد؛ روایتی که در تقاطع زندگی روزمره، روابط عاطفی و ساختارهای ریشهدار مردسالارانه شکل میگیرد و از کلیشههای رایج سینمای جنگ فاصله میگیرد.
فیلم سومین ساختهی بلند داستانی شهربانو سادات است؛ فیلمسازی که از نوجوانی در سینمای مؤلف شناخته شد و آثار پیشینش نیز با نگاهی درونی به جامعهی افغانستان پرداختهاند. اینبار اما، سادات بهسراغ قالبی میرود که کمتر با سینمای افغانستان پیوند خورده است: کمدی-رمانتیک، آن هم در دل بحرانی سیاسی.
داستان فیلم در سال ۲۰۲۱ و در روزهای پایانی پیش از سقوط کابل میگذرد. نارو، تنها فیلمبردار زن یکی از شبکههای تلویزیونی اصلی کابل، پس از جدایی از همسرش برای حفظ حضانت فرزند خردسالش تلاش میکند. او که باور دارد «مرد خوبی» در جامعهاش وجود ندارد، با قُدرَت، روزنامهنگاری شناختهشده، همکار میشود؛ همکاریای که همزمان با پوشش خبری آخرین روزهای «آزادی»، به رابطهای عاطفی و پرسشبرانگیز میانجامد.
فیلم در ظاهر روایتی شخصی و رابطهمحور دارد، اما بهتدریج نشان میدهد که زندگی خصوصی در افغانستان تا چه اندازه سیاسی است. حضانت کودک، شغل، رفتوآمد در شهر و حتی امکان اعتماد عاطفی، همگی در بستری از قوانین نانوشته و ساختارهای مردسالارانه تعریف میشوند. مردان خوب وجود ندارند نه تصویری رمانتیک از گذشته ارائه میدهد و نه فروپاشی ۲۰۲۱ را تنها نقطهی آغاز محدودیتها میداند؛ بلکه تأکید میکند که تبعیض و ناامنی برای زنان، سالها پیش از بازگشت طالبان نیز بخشی از زندگی روزمره بوده است.
شهربانو سادات در گفتوگوهایش دربارهی فیلم بهطور غیرمستقیم به این نکته اشاره کرد که ایدهی اولیهی فیلم از تجربهی زیستهی او بهعنوان زنی جوان در کابل آمده است؛ تجربهای که در آن، گفتمان «حقوق زنان» اغلب به پروژهای نمایشی و وابسته به نهادهای بینالمللی تقلیل یافته بود، بیآنکه تغییر ملموسی در زندگی زنان ایجاد کند. او تلاش کرده با فاصله گرفتن از زبان رایج نهادهای رسمی، داستانی را از درون جامعه و از زاویهی نگاه یک زن روایت کند.
انتخاب لحن کمدی-رمانتیک در دل تاریخی پر از خشونت و فروپاشی، یکی از جسورانهترین تصمیمهای فیلم است. مردان خوب وجود ندارند عامدانه از بازتولید تصویر افغانستان بهعنوان صرفاً «کشوری در جنگ» پرهیز میکند و بر انسانهایی تمرکز دارد که در میان انفجار، خبر فوری و بحران سیاسی، همچنان عاشق میشوند، شوخی میکنند و رؤیا دارند. فیلم به این پرسش پاسخ میدهد که آیا اجازه دادن به طنز و عشق، در چنین زمینهای، نوعی بیاعتنایی است یا تلاشی برای بازگرداندن انسانیت به روایت؟
نمایش فیلم در برلیناله، در شرایطی که این جشنواره نیز با بحثهای گستردهای دربارهی سیاست، مسئولیت هنرمند و بازنمایی بحرانها روبهروست، به خوانش سیاسی اثر دامن زده است. مردان خوب وجود ندارند بدون تبدیل شدن به بیانیهای صریح، نشان میدهد که چگونه بدن، احساسات و انتخابهای یک زن، در جامعهای مردسالار، ناگزیر به میدان سیاست کشیده میشوند.
در نهایت، فیلم سادات نه تلاشی برای پاسخ دادن به این پرسش است که «آیا مردان خوب وجود دارند یا نه»، بلکه واکاوی شرایطی است که در آن، حتی امکان طرح چنین پرسشی دشوار میشود. این اثر، با ترکیب لحن سبک و زمینهای سنگین، تصویری چندلایه از جامعهای ارائه میدهد که پیش از فروپاشی سیاسی، مدتها درگیر فروپاشیهای پنهانتری بوده است.
© Internationale Filmfestspiele Berlin 13.02.2026
منبع: https://www.berlinale.de/en/home.html
گزارش: © Peyman.Tabarkhun
